Lex van de Haterd – De waarheid hooger dan de leus

lex van de haterd Lex van de Haterd
De waarheid hooger dan de leus
Over de beeldvorming rondom het tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap 1925-1941
Nederland
Ingenaaid, ca 200 illustraties, deels in kleur, 400 blz.,
ISBN 978-906265-630-1 € 29,50
Eerste druk 2008

In De Waarheid hooger dan de leus onderzoekt Lex van de Haterd de ontwikkeling van de beeldvorming over tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap (1925-1941) in de loop van de ruim 65 jaar die sinds de opheffing van het tijdschrift en de uitgeverij verstreken zijn.

In de jaren na de Tweede Wereldoorlog werd De Gemeenschap gekenschetst als een katholiek, literair, weliswaar polemisch, maar toch weinig vernieuwend tijdschrift.

Met de verschijning van het proefschrift van Harry Scholten Aspecten van het tijdschrift De Gemeenschap uit 1978 werd aan het literaire en het katholieke karakter nog een aspect toegevoegd, nl. het politiek-maatschappelijke.

In de loop van de jaren tachtig verdween De Gemeenschap vrijwel geheel uit de in die tijd gepubliceerde literatuurgeschiedenissen.

Vanaf het midden van de jaren negentig kwam De Gemeenschap opnieuw in de belangstelling en werd het tijdschrift gewaardeerd als ambivalent cultuurverschijnsel: enerzijds traditioneel, anderzijds modern.

In 2004 droeg Lex van de Haterd met zijn eveneens bij In de Knipscheer verschenen studie Om hart en vurigheid ook zelf aan de beeldvorming bij. Door ook de uitgeverij en de uiterlijke vormgeving van zowel het tijdschrift als van het boekenfonds nadrukkelijk in de beeldvorming mee te nemen, liet hij in dat boek zien dat De Gemeenschap een veel meer vernieuwend en norm-veranderend karakter heeft gehad dan de literatuurhistorici tot dat moment steeds hadden verondersteld.

In zijn proefschrift De waarheid hooger dan de leus, waarvan dit boek de publieksversie is, is voor het eerst gekeken naar de fundamenten van die beeldvorming en is voor het eerst niet alleen kwalitatief maar ook kwantitatief onderzoek gedaan naar de teksten en de illustraties van het tijdschrift en het fonds zelf.

Lex van de Haterd toont in zijn nieuwe boek aan dat zowel het tijdschrift als uitgeverij algemeen cultureel georiënteerd zijn en niet specifiek literair zoals tot nu toe veelal werd aangenomen. Hij betoogt dat Albert Kuyle, meer nog dan Jan Engelman en Anton van Duinkerken, in de periode 1925-1934 de belangrijkste medewerker was van zowel tijdschrift als uitgeverij. Zijn onderzoek laat zien dat tijdschrift en uitgeverij De Gemeenschap zowel in tekst als in beeld behoorlijk internationaal gericht waren en zich daarbij niet alleen op de Franse literatuur en beeldende kunst oriënteerden, maar zich zowel literair als artistiek in een bredere Europese context bewogen.

Bijna 200 (kleur)illustraties laten zien hoe modernistisch het tijdschrift en het boekenfonds van De Gemeenschap zijn vormgegeven.

Kortom: De waarheid hooger dan de leus is een boek voor iedereen die geïnteresseerd is in literatuur, kunst en vormgeving van het interbellum.

De uitgave kon mede in deze vorm worden gerealiseerd dankzij een bijdrage van o.m. het Prins Bernhard Cultuur Fonds.

Cor Gout – De stilte die volgt op het woord

cor gout Cor Gout
De stilte die volgt op het woord
Boek en CD
Gebonden, 20 x 20 cm, geïllustreerd, 112 blz.,
ISBN 978-906265-629-5 € 29,50
Eerste druk 2008

In De stilte die volgt op het woord, na Noirette (2003) Gouts tweede boek bij In de Knipscheer, laat de auteur zich leiden door de zintuiglijke speldenprikjes van alledag. Maar hij brengt een schifting aan. Een beeld, een droom, een kleur of een geluid dat een mens aanvankelijk niet kan thuisbrengen, weet Gout om te zetten in literaire miniatuurtjes van het fijnere soort. Hij doet dat door zijn personages in situaties te plaatsen waarin ze uiterst vatbaar zijn voor deze dagelijkse onbestemde indrukken. Situaties waarin een mens plots opgeschrikt wordt uit wat hem vertrouwd is, en op dát moment de wereld even anders waarneemt.

Nina Roos heeft de bundel van bijzondere tekeningen voorzien; geen illustraties in strikte zin, maar eigen interpretaties van de sferen die Cor Gouts verhalen oproepen.

Beeld en geluid komen in De stilte die volgt op het woord letterlijk samen. Evenals in Noirette maakt een cd een onverbrekelijk deel uit van het boek. Op de cd van het duo Gergelijzer (geluidskunstenaar Robert Kroos en Cor Gout), draagt Cor Gout enkele verhalen uit de bundel en enkele nog niet gepubliceerde schetsen voor tegen een achtergrond van Robert Kroos’ samplecomposities.

Over Noirette:
«Fascinerend en van hoge kwaliteit.» – NBD/Biblion

«Kunstzinnige cross-overs waarin het proza van zijn verhalen bijna poëzie wordt. De diepste indruk maakt de bundel wanneer hij balanceert op de rand van realisme en groteske. Dat gebeurt in het beklemmende verhaal ‘Weder heeft gebeld’, met de bijbehorende schets ‘Weders dode lichaam volgens Bacon’ die alleen op de cd staat. En het gebeurt opnieuw in het Scheveningse verhaal ‘Vrolijk en Dood’, dat wellicht een uit-daging aan Herman Heijermans’ meedogenloze realisme wil zijn.» – De Groene Amsterdammer

Yvon Muskita – Snijden & Stikken

Cornelis Le Mair Yvon Muskita
Snijden & stikken. Het verhaal van kleermaker Boeng
Roman. Nederland-Molukken
Ingenaaid, 168 blz.
ISBN 978-906265-592-2 € 15,00
Eerste druk 2008

In dat bos heb ik tot 1965 gewoond. Hoe kon ik weten dat we ooit de barakken moesten verlaten om tussen de Hollanders te wonen? Dat bij ons verzet pantserwagens en mobiele eenheden zouden worden ingezet? Binnen enkele maanden werden Ambonese wijken uit de grond gestampt. Ik kon kiezen waar ik wilde wonen. Do, haar moeder en ik kozen voor het Westen, het werd deze Bomenwijk. Een buurt die op alle andere woonoorden leek, waar ook in Nederland: een rechthoekig patroon van rijen eengezinswoningen, afgewisseld met een grasveld, een in alle jaargetijden onverwoestbaar groen, en altijd op één van de hoeken van de wijk De Molukse Kerk met zo’n laag aflopend puntdak.

Yvon Muskita toont in Snijden & stikken haar le-ers de geschiedenis van de Molukse gemeenschap in Nederland via de ogen van kleermaker Boeng. Die behoort tot de oude garde en kijkt eigenzinnig, met gevoelens die hij nooit zal uitspreken, tegen de jongere garde aan. Hij hoort veel van de mensen om hem heen en vormt zo de centrale verteller van het verhaal: soms tragikomisch, dan weer ontroerend. Enkele personages, zoals de mooie Hanu en niet te vergeten de aquariumhouder oom Sem, krijgen bijna mythische proporties, terwijl intussen de heimelijke, machteloze en onmogelijke liefde van kleermaker Boeng voor het bokkige meisje Myra aangrijpend wordt uitgetekend. Het boek is met zijn levendigheid bij vlagen episch en lyrisch en blijft de lezer voortdurend boeien.

Yvon Musikita (Venray, 1958) schaart zich met haar debuutroman in de rij van belangrijke naoorlogse Indo- en Molukse schrijvers als Alfred Birney, Marion Bloem, Theodor Holman, Ernst Jansz en Frans Lopulalan.

Harman Nielsen – Impasto

harman nielsen Harman Nielsen
Impasto
Roman. Nederland
Ingenaaid, 240 blz.,
ISBN 978-906265-591-5 € 17,90
Eerste druk 2008

Een teruggetrokken levende kunstschilder wordt onverwacht bezocht door een vrouw die hij tien jaar tevoren, als diplomaat, in Sarajevo heeft ontmoet. Bij haar vertrek verongelukt ze voor zijn huis onder raadselachtige omstandigheden. Nadat hij is onder-vraagd door de Inlichtingendienst Buitenland, waarbij ze blijkt te hebben gewerkt, reist hij naar Sarajevo voor haar begrafenis. Maar alles is er anders dan hij dacht te weten. Ondanks tegenstrijdige gevoelens, vergezeld door een medewerkster van de inlichtingendienst met eigen plannen, en tegen de zin van de chef de poste van de Nederlandse ambassade, gaat de schilder Miryams stappen na om de werkelijke re-den van haar bezoek te ontdekken. Langzamerhand verheldert zijn zicht op haar, de andere betrokkenen, en zijn eigen verleden.

Midden in de nacht werd ik wakker. Boven het dak klonk een diep, klievend geluid, alsof een immense zeis razend snel door de nacht werd gezwaaid. De vloer sidderde en een hol gerommel kwam van de berghellingen achter het vliegveld. Een lawine van geluid. Aan de andere kant van het kantoor ritselde iets en in het rossige dokalicht zag ik dat het ene, mollige meisje met slaapzak en al over het tapijt naar me toe kwam rollen. Zodra ze bij me was, knelde ze haar armen om me heen en drukte een koud zwetend gezicht in mijn nek, terwijl ze panisch bleef fluisteren: ‘God, I hate this, I hate this.’
Boven ons maaide de zeis en de vloer bleef trillen van het gedaver op de hellingen, maar ik zag dat haar vriendin bij de buitenmuur nog even vast in slaap lag als eerst. Toen pas kwam de angst.

Impasto, deels actuele historische roman, deels psychologische thriller, is een donkere schildering van een belaagde stad en van de mensen die er op de tast hun weg moeten vinden.

Harman Nielsen maakte de afgelopen jaren naam met zijn fantasyromancyclus Het Verscholen Volk: «Het beste dat de Nederlandse fantasy te bieden heeft. Vergelijkbaar met Ursula Le Guin.» – NBD/Biblion

Cornelis Le Mair – Het edele ambacht. De lelijkheid aangeklaagd

Cornelis Le Mair Cornelis Le Mair
Het edele ambacht. De lelijkheid aangeklaagd
Essays. Nederland-Schilderkunst
Genaai gebonden, groot formaat 26,4 x 22,4 cm
250 illustraties in kleur, 224 blz.,
ISBN 978-906265-593-9 € 49,50
Eerste druk 2008

«Hoe komt het dat de realistische kunstenaars van vroeger zulke fabelachtige kunstwerken konden maken, terwijl we nu zo krukkig bezig zijn?»

In een 40-tal spraakmakende opstellen trekt Cornelis Le Mair fel van leer tegen de anti-kunstenaars, zoals hij vele kunstkenners, kunstcritici, kunsthandelaren, leden van kunstconmmissies betitelt. Le Mair gaat daarbij niet over één nacht ijs. Zijn boek, dat als ondertitel De lelijkheid aangeklaagd heeft, is een paleis opgebouwd uit kunstgeschiedenis, ambachtelijke verhandelingen, polemieken, brieven, beschouwingen, studies, bijzondere ontdekkingen en verkenningen.

Cornelis le Mair koppelt zijn ervaring als schilder aan verrassende inzichten in de schilderkunst, en dat maakt deze bundel zonder twijfel uniek in de werkelijke betekenis van het woord voor eenieder die belangstelling heeft voor het wel en wee van onze Schone Kunsten – een in de ogen van de schrijver bedreigde kunstrichting. Daarmee schaart Le Mair zich in de rij van kunstenaars die over hun beroep hebben geschreven: de traktaten van Vasar, Van Mander, Hoogstraten, De Lairesse, Ruskin en vele anderen.

Le Mairs aanklacht tegen de lelijkheid is tegelijk voorál een pleidooi voor vakmanschap.

«Verrassende inzichten en interessante beschouwingen. Cornelis le Mair weet niet alleen het penseel maar ook de pen met verve te han-teren.» – GPD/Haarlems Dagblad

Cornelis le Mair (Eindhoven, 1944) studeerde op 24-jarige leeftijd cum laude af in portret- en figuurschilderen aan de Academie voor Schone Kunsten in Antwerpen. In 2002 verscheen bij In de Knipscheer zijn debuutroman Vanitas.

«Vanitas is een als geslaagde roman vermomd pleidooi voor schoonheid en techni-sche vaardigheid.» – Onno Blom in Standaard der Letteren

«Le Mairs held heeft iets van een schelm die de wereld doorziet en overal mee weg-komt, dat maakt hem sympathiek.» – Kees ’t Hart in Leeuwarder Courant

Inge Bak – Het wachthuis

inge bakInge Nicole Bak
Het wachthuis

Roman. Nederland
Ingenaaid, 192 blz.
ISBN 978-906265-627-1
Prijs: € 15,75
Eerste druk 2008

Uitgeput en hongerig sleept de zwangere Konjit zich voort naar Addis Abeba. Haar eerste kind stierf door ziekte. Haar man viel aan het front. Onderweg zakt ze in elkaar. In het huis van een marktvrouw brengt ze een zoon ter wereld. Daarbij laat ze het leven. De marktvrouw legt de jongen zonder naam te vondeling vanwege de woede van een man.

In een jaren dertig-huis aan het eind van een singel woont Mara. Na enkele miskramen wacht ze op de toewijzing van een adoptiekind. Wanneer het bericht komt dat ze een dochter krijgt duurt het wachten nog lang. De rechterlijke papieren blijven uit omdat de Ethiopische rechtbanken ’s zomers gesloten zijn. Na een slechte nacht komt ze op een ochtend beneden en treft haar man Eli met de hoorn van de telefoon in de hand.

Het wachthuis is een roman over een vrouw die hunkert naar een kind. Door dat verlangen komt aan het licht hoe vijandig de gave van ‘het derde oog’ voor haar is.

Inge Bak debuteerde met de roman Zon in het haar (In de Knipscheer, 2004). Het verhaal over Linn die verstrikt raakt in de fysieke aantrekkingkracht voor een man en herinneringen aan een leven voor haar geboorte.

«Het is knap hoe deze verrassende debuutroman de lezer zelf laat kiezen hoe hij het dramatische slot en Linns uiteindelijke ‘bevrijding’ moet zien.» – Meander

«Een jonge vrouw vlucht in een fantasiewereld om het hoofd te bieden aan de ondraaglijke alledaagse werkelijkheid. Zon in het haar is een intrigerend boek dat zich langzaam laat veroveren.» –Noordhollands Dagblad

Suzanne Binnemans – Prooi


Suzanne Binnemans
Prooi
Roman. Vlaanderen
Ingenaaid, 128 blz.
ISBN 978-906265-626-4
€ 14,50
Eerste druk 2008

Eva, een getrouwde vrouw van net veertig, is de gedroomde prooi. Ze zoekt iemand die haar weer gelukkig kan maken, iemand die na haar opa’s dood zijn plaats in kan nemen, iemand bij wie ze het gevoel kan hebben dat ze leeft.

‘Zeg nooit dat je van iemand houdt of dat iemand van je houdt, maar denk eraan hoe iemand zijn hand op je haren heeft gelegd, hoe jij je hand tegen zijn wang aan hebt gehouden.’

Hij, een man op leeftijd, wil haar niet bezitten in de betekenis die andere mannen eraan geven. Hij wil dat ze van hem houdt, dat ze verslaafd raakt aan zijn oordelen en meningen. Hij wil haar binden door macht. Verlangt naar onvoorwaardelijke toewijding en onderdanigheid. Er ontstaat een soort ‘bedrog’, een soort overspel. Haar nood tot spreken en begrepen te worden is echter net zo groot als de zijne. Tot hij te ver gaat en er een machtsstrijd ontstaat. Ze willen beiden zien wie het langst stand houdt en wie het meest heeft geleerd. Eva’s angst om verlaten te worden en zijn problemen met de onmacht en aftakeling die bij het ouder worden horen, klinken door tot in iedere zin.

‘Wat zou jij beginnen met iemand zoals ik?’ vraagt ze.
‘Het is net andersom, antwoord ik, wat zou jij met iemand van mijn leeftijd beginnen?
Ik sterf in je bed.’

Prooi is het derde boek van Suzanne Binnemans bij In de Knipscheer.

Over Scheidslijnen: «Als Gogol in Dagboek van een gek is Suzanne Binnemans het hoofd binnengegaan van de 37-jarige, ex-radiojournalist Ewout. Binnemans weet de suggestie op te roepen van een monoloog die in gedachten uitgesproken zou kunnen zijn. Beklemmend.» – NRC Handelsblad

Over Vertrekken: «De roman leest als een trein en is duidelijk door een vrouwelijke auteur geschreven. Alleen een vrouw schrijft over een man zoals Suzanne Binnemans het doet.» –Literair Nederland

Koos van den Kerkhof – Oud zink

inge bakKoos van den Kerkhof
Oud zink

Gedichten, Nederland
Ingenaaid, 64 blz.
ISBN 978-906265-625-7 € 14,50
Eerste druk 2008

Oud zink is de neerslag van jarenlang dichterschap. In zijn vaak autobiografische gedichten en ook in de stadsgedichten, die hij als stadsdichter van Venlo schreef, weet Koos van den Kerkhof feilloos de juiste woorden te vinden. Dicht op de huid schetst hij zijn omgeving met haast pijnlijke precisie. Naast deze, soms in parlando geschreven, poëzie staat er ook meer experimenteel werk in deze bundel. Hier neemt de dichter de ruimte om de taal naar zijn hand te zet-ten. Experimenten die qua taal en vorm een heel an-der soort poëzie opleveren maar die in draagkracht even sterk is. Het gaat hierbij vooral om het spel en de schoonheid, zowel wat betreft het onderwerp als de woordkeuze. Zijn metaforen geven glashelder weer hoe Koos van de Kerkhof zijn poëzie schrijft.

Boerenkool

Woorden zijn net de boerenkool
van toen ik veertien was.
IJsdruppels in de krulbladeren.

Ik kromde de vingers onder de latten
zette de krat, met snijkoude
stronken gevuld, op de bascule.

Tot het op en neer wippende mes
stilstond op gelijke hoogte
met het vaste mes, brak ik de bladeren af.

De boerenkool was aan zijn gewicht.
Dus bleef je er af. Net als van de woorden.

Koos van den Kerkhof (Tegelen, 1946) is docent aan de schrijversschool van het Centrum voor de Kunsten in Eindhoven, was vanaf september 2002 twee jaar stadsdichter van Venlo en publiceert over schrijven, literatuur en kunst. het schrijflab.nl

Raj Mohan – Bapauti/Erfenis

raj mohanRaj Mohan
Bapauti/Erfenis

Gedichten, Suriname
Sarnami/Nederlands
Ingenaaid, 80 blz.
ISBN 978-906265-599-1
Prijs: € 16,90
Eerste druk 2008

de schaduw van mijn voorouders
heb ik met zorg verzonken
in het stromende water
van Banáras
langs een oude badplaats
in de schoot van Moeder Ganges

slijk van Suriname
vastgekleefd aan mijn voetzolen
laat nog steeds sporen achter
op de glanzende straattegels
van Holland

bij elke stap

Raj Mohan is geboren in 1962 in Suriname. Zijn wortels liggen in India waar zijn voorouders vandaan komen. Zijn herinneringen aan Suriname, zijn sterke band met India en zijn thuisland Nederland maken van hem een voyeur van deze drie uiteenlopende culturen. Hij studeert muziek in Amsterdam en in Mumbai in de school van Ravi Shankar en maakt al decennia naam als zanger/muzikant en componist van zijn op deze traditie geïnspireerde cross-over muziek. Hij treedt afwisselend op met zijn bands Vistar, Raj Mohan Ensemble en Shai’rana. Met zijn nieuwste CD Kantráki/Contract Labourer (PAN Records 213) met door hem op muziek gezette eigen gedichten in het Sarnami, de moedertaal van de Hindostanen in Suriname en Nederland, keerde hij afgelopen zomer voor het eerst sinds 1974 terug naar Suriname voor een tournee die daar grote indruk maakte. Vier van deze gedichten/ liedteksten, waaronder Kantráki/Contractarbeider, maken deel uit van zijn eerste gedichtenbundel Bapauti/Erfenis waarmee hij zich achter de kleine groep Hindostaanse dichters schaart die schrijven in het Sarnámi.

Zijn poëzie (door hem samen met de Surinaamse dichter Shrinivasi in het Nederlands vertaald) kenmerkt zich door zijn eenvoud waardoor hij op een doeltreffende manier zijn publiek weet te bereiken. Wat in het bijzonder opvalt, is dat hij schijnbaar moei-teloos dicht – vaak in een episch lyrische stijl – over nog steeds getaboeïseerde thema’s als incest en vrouwenonderdrukking binnen de Hindoestaanse en Indiase samenleving.

Carel de Haseth – Slaaf en meester

carel de hasethCarel de Haseth
Slaaf en meeser

Novelle. Antillen, Curaçao
Genaaid gebonden, 80 blz.
ISBN 978-906265-598-4 € 15,00
Eerste druk 2008 Uitverkocht
Klik hier voor heruitgave

Carel de Haseth (Curaçao 1950) debuteerde in 1969 met de dichtbundel 3 dagen vóór Eva. Hij schrijft zowel in het Papiaments als in het Nederlands. Over de gedichten in Zolang er kusten zijn (In de Knipscheer, 2001) merkte Jos de Roo in Trouw op dat de schrijver er zijn ‘Caribisch levensgevoel’ in etaleert ‘dat niet denkt in tegenstellingen, maar deze reduceert tot twee polen van dezelfde zaak: leven en dood, eiland en zee, verleden en heden, blank en zwart, beweging en stilstand.’

Slaaf en Meester, dat nu officieel voor het eerst als autonome uitgave in het Nederlands verschijnt, is een vertaling van de oorspronkelijk in het Papiaments geschreven novelle Katibu di Shon. De Haseth kreeg er in 1989 de Cola Debrotprijs van het Eilandgebied Curaçao voor, de hoogste culturele onderscheiding op het eiland. In 2007 kwam de Duitse vertaling uit: Sklave und Herr. Op verzoek van operazangeres Tania Kross werkt De Haseth aan een libretto van Katibu di Shon, dat daarmee de eerste Papiamentstalige opera wordt.

De novelle gaat over de slavernij op de Nederlandse Antillen en is een fictief verhaal van ‘slaaf en meester’, Louis en Shon Wilmoe, gebaseerd op een kern van historische gegevens, met name de slavenopstand van 17 augustus 1795 op Curaçao.

In zes hoofdstukken vertellen zij beurtelings over de verschrikkingen van en na de opstand. Bij de aan de veroordeling voorafgaande verhoren van de gevangen genomen opstandelingen wordt gebruikgemaakt van de pijnbank om bekentenissen af te dwingen. Tientallen slaven worden op gruwelijke wijze geëxecuteerd. Hoewel zijn meester sympathie kan opbrengen voor de motieven van de opstand, kan hij Louis niet meer redden van de galg. Dankzij het mes dat Shon Wilmoe aan Louis geeft kan Louis laten zien dat hij zelfs wat de dood betreft de vrijheid verkiest boven slavernij en sterft hij door eigen hand.