Nanne Timmer leest fragment uit ‘Speech van de dode moeder’

VoorplatSpeech-75Fragment ‘Speech van de dode moeder’ van Carlos A. Aguilera op YouTube, 17 januari 2020:
Bij de presentatie van de theatermonoloog ‘Speech van de dode moeder’ van de Cubaanse auteur Carlos A. Aguilera in Theater Mozaïek in Amsterdam op 8 september 2019 droeg vertaalster Nanne Timmer een fragment van tien minuten voor waarvan op 17 januari 2020 een fragment van 01:41 is gepubliceerd op YouTube.

Kijk hier naar het videofragment
Meer over ‘Speech van de dode moeder’

«Veel leesplezier in echt Caribische roman.» – Nico van der Zee

Opmaak 1Over ‘Versteende liefde’ van Jacques Thönissen in Amigoe (Aruba), 23 november 2019:
(…) ‘Versteende liefde’ is een echt Caribische roman, een verhaal waarbij de hoofdpersonen het hele Caribische gebied doorkruisen. Magisch-realisme is de term die goed bij dit boek past. (…) Het is het verhaal van de relatie tussen de twee hoofdrolspelers: de Cubaanse Gabriela en de Arubaan Marlon. Gabriela is van Indiaanse komaf en is met een atletiekploeg op bezoek in Nederland. Marlon woont in Nederland, werkt als tolk Spaans en wordt zo bij het bezoek van de Cubanen betrokken. (…) Als ze aan elkaar voorgesteld worden, komt ineens de naam Wyona bij Marlon op. Zo noemt hij haar ook, zij noemt hem Indjanito. Wyona blijkt de echte indiaanse naam van Gabriela te zijn, Indjanito is de naam die de grootvader van Marlon voor hem gebruikte. De relatie tussen Wyona en Marlon kent een parallel. Honderden jaren geleden, in de tijd van de boekaniers, werd op Cuba de indiaanse jongen Ayuro verliefd op zijn stamgenote Yaruna. (…) Er rust een vloek op de familie van Yaruna. Iedere eerstgeboren dochter zal voor haar twintigste sterven. (…) Het laat zich raden dat Wyona uit de familie van Yaruna stamt, ook een eerstgeboren dochter is en dat haar twintigste verjaardag nadert. (…)
Lees hier de recensie
Meer over ‘Versteende liefde’
Meer over Jacques Thönissen bij Uitgeverij In de Knipscheer

«We worden in het oog gehouden door alwetende internetbedrijven als Google of Facebook.» – Daan Pieters

VoorplatSpeech-75Over ‘Speech van de dode moeder’ van Carlos A. Aguilera op Tzum, 29 december 2019:
(…) ‘Speech van de dode moeder’ is een theatermonoloog waarin slechts één personage aan het woord komt: de moeder zelf. Zij blijkt een waanzinnige vrouw te zijn die uitgebreid haar beklag doet tegen de zoon en de vader, twee wil- en stemloze personages. (…) Al snel blijkt dat ze zelf aan achtervolgingswaanzin lijdt en bijvoorbeeld in katten spionnen ziet. (…) Toch heeft de moeder nog momenten van helderheid, bijvoorbeeld wanneer ze het volgende verzucht: ‘Iemands droom vernielen is net zoiets als diegene verpletteren als een kakkerlak.’ Dat is geen banale opmerking, want in feite is het afpakken van iemands dromen dé essentie van onderdrukking. Of ze haar strijd tegen de Staat zal winnen, valt te betwijfelen, maar ze heeft wel haar statement gemaakt. (…) Moeten we dit boek lezen als kritiek op het regime? Volgens vertaler Nanne Timmer zou het jammer zijn om het daartoe te reduceren, al lijkt het voor de hand te liggen om in de moeder een figuur te zien die zich verzet tegen de almachtige Cubaanse staat, zeker als je als lezer de reflex hebt om de ‘Russische tweeling’ waarvan sprake bijvoorbeeld te associëren met Guevara en Castro. Het gevaar dreigt inderdaad dat je met oogkleppen gaat lezen en blind wordt voor de andere aspecten van dit boek. (…) Meer nog dan door de Staat worden we bijvoorbeeld in het oog gehouden door alwetende internetbedrijven als Google of Facebook, en waarom zou deze tekst bijvoorbeeld niet in die optiek kunnen worden geïnterpreteerd? (…) Het is een boek dat de lezer eigenlijk uitnodigt om niet in dezelfde val als de moeder te trappen en ook andere interpretaties te overwegen.
Lees hier de recensie
Meer over ‘Speech van de dode moeder’

«Elke poging tot categoriseren in bestaande genres wordt onderuitgehaald.» – Nanne Timmer

VoorplatSpeech-75Nanne Timmer over ‘Speech van de dode moeder’ van Carlos A. Aguilera in Terras # 17, december 2019:
Nanne Timmer, bezorger van de Nederlandstalige editie ‘Speech van de dode moeder’ van Carlos A. Aguilera, stelt in haar essay ‘Theater vertalen en vertolken’ hoe ideaal het is “ dat ik mijn moeder kan vragen de rol van de moeder uit het toneelstuk ‘De speech van de dode moeder’ van de Cubaanse schrijver Carlos A. Aguilera te vertolken om zo wat vertaalproblemen op te lossen.” En: “Dat stuk is te lezen als theatertekst, maar ook als novelle. Die dode moeder probeert haar zoon en haar man duidelijk te maken dat ze nooit een Russische kat in huis hadden moeten halen. Russische katten zijn de ergste, het zijn spionnen die werken voor de Staat.” En: “Aguilera is vooral schrijver, pas in tweede instantie dramaturg. ‘Speech van de dode moeder’ is dan ook vooral een leesstuk, een monoloog, het heeft zelfs iets van een lang absurdistisch prozagedicht dat elke poging tot categoriseren in bestaande genres onderuithaalt.”
Lees hier het essay ‘Theater vertalen en vertolken’
Meer over ‘Speech van de dode moeder’

«Een pikant brok theaterproza.» – André Oyen

VoorplatSpeech-75Over ‘Speech van de dode moeder’ van Carlos A. Aguilera op Lezers tippen lezers, 16 december 2019:
(…) Op het eerste gezicht zou ‘Speech van de dode moeder’ de unitaire crisis van de burgerlijke orde kunnen vertegenwoordigen: (…) is de kat een symptoom van de haat van de moeder voor de staat of is de kat een enkelvoudige en meervoudige aanwezigheid van enige concrete aanwezigheid van de staat? Als de moeder degene is die tijdens het werk spreekt, zijn de andere twee familieleden degenen die de vervreemde onverschilligheid van die crisis belichamen. We kunnen dan Speech lezen als het tegenverhaal dat de onmogelijkheid verklaart van een bepaald staatsverhaal waarin een brug van de oude totalitarismen van het Oosten, bestuurd door het unipartisme en de buitenkant van het burgerleven, tot consensus wordt getrokken van het hedendaagse democratische leven, machteloos van een gemeenschappelijke politieke gedachte. Een pikant brok theaterproza.
Lees hier het signalement
Meer over ‘Speech van de dode moeder’

«De geschiedenis van indianen uit het Caraïbische gebied komt ruim aan bod.» – C.H. Gajadin

Opmaak 1Over ‘Versteende liefde’ van Jacques Thönissen voor NBD / Biblion, 2 december 2019:
Wyona, een atlete uit Cuba, ontmoet de Arubaan Marlon op een sportveld in Limburg. Het blijkt liefde op het eerste gezicht die eveneens getuigt van een eeuwenlange band tussen die twee. Wyona vertelt hem over een genetische vloek waardoor zij binnen een jaar zal sterven. Dan begint hun zoektocht naar verloren magische stenen die zich afspeelt op verschillende plaatsen. Een goedaardige heks stuurt hen aan vanuit Cuba. De geschiedenis van indianen uit het Caraïbische gebied komt ruim aan bod. Het verleden en het heden zijn spannend met elkaar vervlochten. Liefde overwint het kwaad is een toepasselijke term voor dit boek. Thönissen (1939) woont op Aruba en heeft diverse romans geschreven.
Lees hier het signalement
Meer over ‘Versteende liefde’
Meer over Jacques Thönissen bij Uitgeverij In de Knipscheer

Carlos A. Aguilera in ‘Terras #17 – Theater’

VoorplatSpeech-75Nanne Timmer over ‘Speech van de dode moeder’ van Carlos A. Aguilera op presentatie Terras # 17:
De redactie van het tijdschrift Terras richt zich in het nieuwe nummer op die gebieden van het theater die nog maar ten dele in kaart gebracht zijn en waarin de redactie tastenderwijs een eigen weg heeft gezocht. Wat doet het met een tekst als je hem in het theater brengt? Wat kun je doen met een tekst om er theater van te maken? Wat gebeurt er als een toneeltekst niet in een theater maar in een tijdschrift verschijnt? Ook is het theaternummer een grensverkenning geworden. Zo analyseert Erwin Jans Arabische Hamletbewerkingen en bevat het nummer verder bijdragen van de Cubaan Carlos A. Aguilera, de Noorse Johan Harstad, de Zwitser Jürg Federspiel, de Oostenrijkse Kathrin Röggla en veel andere schrijvers. Binnen het eigen taalgebied kwam de redactie geholpen door de bibliothecaris van De Nieuwe Toneelbibliotheek Ditte Pelgrom, op het spoor van een aantal uitzonderlijke toneelauteurs die literair gezien nog wat in de schaduw staan, zoals bijvoorbeeld Bruno Mistiaen en Dounia Mahammed. Ook aandacht voor het onbekende in het bekende: een nooit vertaalde theatertekst van Roland Barthes, en een evenmin vertaald theatermanifest van Pasolini. ‘Terras#17’ wordt met korte optredens van Petra Ardai, Sarah Jonker en Nanne Timmer gepresenteerd op donderdag 28 november van 17:00 tot 20:00 tijdens een informele borrel in Avondboekhandel Sternheim / Café de Richel, Nes 71, Amsterdam.
Meer over ‘Speech van de dode moeder’

«Aguilera verrast ons met een fraai stuk originele literatuur.» – Brede Kristensen

VoorplatSpeech-75Over ‘Speech van de dode moeder’ van Carlos A. Aguilera in Ñapa (Amigoe), 26 oktober 2019:
(…) Ik moet zeggen dat Aguilera ons met een fraai stuk originele literatuur heeft verrast. Beslist niet voor de poes. Ontnuchterend ook. Ons beeld van Cuba wordt ingrijpend gewijzigd. Het is vooral heel veel meer Sovjet-toestanden dan we dachten. Al lezend betrapte ik mezelf ineens erop te denken dat ik hier een Russisch verhaal aan het lezen was. Een van die ontelbare verhalen die clandestien waren gedrukte en ondergronds circuleerden. Ze werden aangeduid met de term samizdat. Vladimir Boekovski kenmerkte deze literatuur als: ‘ik schrijf zelf, ik redigeer zelf, ik censureer zelf, ik geef zelf uit, ik verspreid zelf en ik zit er zelf een straf voor uit’. Dit is Aguilera’s ‘Speech van de dode moeder’ ten voeten uit. Dit is de dode moeder zelf, die in haar waanzinnige protest tot leven komt. Met recht zou dit het ‘wonderbaarlijke’ mogen worden genoemd, ‘lo real maravilloso’, zoals Alejo Carpentier het verwoordde. De uitgave van dit korte werkje is des te interessanter om de inleiding die vertaalster Nanne Timmer schreef. Timmer plaatst de tekst tegen de achtergrond van de Cubaanse politieke realiteit en laat ook zien dat de betekenis ervan verder reikt dan de kusten van Cuba. Ze denkt ook aan de huidige liberale staat die via internet ons leven in de gaten houdt. Internet, als de kat van Aguilera. Het controlerende oog dat zich net als een spiedende kat zijn intrek neemt in onze geest. In ons is en ons onze vrijheid ontneemt. Wie zo indringend bespieding ondergaat, wordt paranoïde. Dat zien we in Cuba gebeuren, dat zien we met de moeder gebeuren die overal ‘het gevaar’ ziet opdoemen. Staat ons dit lot te wachten wanneer de invloed van het spiedende internet blijft toenemen? Geen slecht idee om Aguilera te gaan lezen.
Nieuwsgierig naar de hele recensie? Belangstellenden uit Nederland kunnen de oorspronkelijke versie aanvragen bij indeknipscheer@planet.nl
Meer over ‘Speech van de dode moeder’

Een moeder gaat thuis ongegeneerd tekeer.

VoorplatSpeech-75Op 8 september 2019 is ‘Speech van de dode moeder’ gepresenteerd als onderdeel van het programma ‘Welkom in het Kleurrijk’ in Podium Mozaiek. De auteur Carlos A. Aguilera (Cuba, Praag) was niet aanwezig. Zijn vertaler Nanne Timmer wel en acteerde een tekstfragment uit deze theatertekst. Hierdoor geïnspireerd maakte Collectief DoDo een clip.
Klik hier voor de clip
Meer over ‘Speech van de dode moeder’
Meer over ‘Welkom in het Kleurrijk’

Carlos A. Aguilera – Speech van de dode moeder. Theater

VoorplatSpeech-75Carlos A. Aguilera
Speech van de dode moeder

theater
Cuba
inleiding en vertaling Nanne Timmer
gebrocheerd in omslag met flappen, 72 blz.,
€ 15,00
eerste uitgave 2019
ISBN 978-90-6265-776-6

Een Russische kat, een provincie en een moeder. Dat zijn de ingrediënten van de theatermonoloog Speech van de dode moeder, van Carlos A. Aguilera (1970). Schrijvers als Tadeusz Kantor, Bertolt Brecht en Heiner Müller klinken door in het stuk van deze Cubaanse schrijver. Waanzin en politiek-filosofische beschouwingen lopen vloeiend in elkaar over. In een spel van ritmiek en herhaling tegenover alledaags taalgebruik met absurde elementen onderga je als lezer de tirade van een moeder die tekeergaat tegen een zoon en een vader, een stel dooie dienders zonder eigen wil, uitgebeeld door twee levenloze poppen. In die tirade zit echter wel een logica – een paranoïde logica, en als je die gaat begrijpen, is het al te laat. Dan ben je verstrikt geraakt in de waan van moeder. Voor je het weet kan je geen kat meer zien zonder te denken dat je een Russische spion in huis hebt gehaald.

‘Een vrouw die een rekening te vereffenen heeft met haar familie, met de staat en met zichzelf. Een vrouw die niet te stoppen is, die geen blad voor de mond neemt. Ze ziet maar één oplossing: rigoureus de strijd aangaan met alles en iedereen. Een monoloog vol tragiek en beschouwingen over de moderne maatschappij. Vol spot, ironie en waanzin, te lezen als een parodie op de rioolpers.’ – Nanne Timmer, UD Latijns-Amerikaanse Literatuur, Universiteit Leiden.

‘Een uitzichtloze situatie, waar zelfs de beelden van Orwell nog als levendig en kleurrijk tegen afsteken.’ – Ralf Junke, Leipziger Zeitung

Carlos A. Aguilera (Havana, 1970) werd in Cuba en daarbuiten bekend door zijn poëzie en performances. Hij publiceerde in alle literaire genres: verhalen, novelle, roman, poëzie, essays en theater. Speech van de dode moeder (2012) werd eerder in het Duits vertaald en opgevoerd in Düsseldorf door het theatergezelschap Pigs’ Appeal. De bekende Mexicaanse criticus Christopher Domínguez Michael noemde zijn roman El imperio Oblómov (2014) in Letras Libres ‘een van de grote Latijns-Amerikaanse romans van de eenentwintigste eeuw’.

Meer over Cuba op deze site