«Belangwekkend boek over de verbeelding van het kwaad in onze letteren.» – Wilbert van Walstijn

Over ‘Sympathie voor de duivel’ van Jaap Goedegebuure in Vestdijkkroniek, nr. 147, maart 2026:

Jaap Goedegebuure heeft aan zijn lange lijst met publicaties een belangwekkend boek toegevoegd over de verbeelding van het kwaad in onze letteren. ‘Sympathie voor de duivel’ (2025) luidt de aansprekende titel waaronder hij het kleine kwaad, zo goed als het Grote Kwaad onder een vergrootglas legt om het vergelijkenderwijs te thematiseren tot een samenhangend geheel. De ondertitel suggereert dat hij zich daarbij beperkt tot de Nederlandse en Vlaamse literatuur, maar dat moet worden toegeschreven aan de bescheidenheid, want vele denkers en schrijvers uit de (wereld)literatuur komen voorbij om goede duiding te geven van de verscheidenheid, hardnekkigheid en dwarsverbanden in de verbeelding van de demonie van mens en mensheid. (…) Behalve van bespreking van literaire werken zelf, plaatst hij deze ook in filosofische, religieus-humanistische en wetenschappelijk-theoretische kaders. (…) Aan het slot van zijn onderzoek kijkt de auteur terug ‘bij wijze van nabetrachting’. Wat heeft acht jaar werken aan dit boek hem gebracht, wat heeft hij geleerd? Het is voor hem ‘een onwrikbare zekerheid gebleven’ dat hij ‘net als de rest van de mensheid het kwaad in me meedraag.’

Lees hier de recensie ‘Geïnspireerd door het kwaad’
Meer over Sympathie voor de duivel
Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer

Presentatie Elders literair nr. 6

Op zaterdag 22 november 2025 staat de presentatie van het zesde nummer van Elders literair op het programma, wederom in het sfeervolle Haagse Theater in de Steeg aan het Westeinde. Het wordt een veelbelovende avond rond een avontuurlijk themanummer met o.a. de bekendmaking van de winnaar van de  Elders Literair reisverhalenwedstrijd en met een voordracht door de winnaar. De avond wordt geopend en afgesloten met korte optredens van bandoneonist Gerard van Duinen. Op het programma staat verder een voordracht Jaap Goedegebuure over glorieus falende helden uit de wereldliteratuur, en een lezing van schrijfster en ontdekkingsreiziger Arita Baaijens over haar expedities. Na de pauze volgt een beeldpresentatie van polaroids  van en door Els Kort en daarna het onderdeel over de  Elders Literair reisverhalenwedstrijd. De presentatie van de avond is in handen van Arjen van Meijgaard. Locatie Theater in de Steeg, Westeinde 165a, 2512 GX Den Haag. Aanvang 20.15 uur (zaal open vanaf 19.45 uur). Toegang € 25,00 (inclusief 1 ex. van Elders Literair nr. 6 ), voor abonnees € 10,00. Het theatercafé blijft na afloop van het programma geopend tot 23.15 uur. Bestel hier uw kaarten. Het theatercafé blijft na afloop van het programma geopend tot 23.15 uur. De presentatie is financieel mogelijk gemaakt door o.a. het Lira Fonds en de Gemeente Den Haag. Het tijdschrift Elders literair verschijnt 2x per jaar en is bij elke (online) boekhandel, via de website van Elders en bij uitgeverij In de Knipscheer (Haarlem) te bestellen en te koop voor € 15,- (exclusief verzendkosten). Voor abonnementen en meer informatie www.eldersliterair.nl  Op de hoogte blijven? Klik om u in te schrijven op de nieuwsbrief van Elders.

Meer over ‘Elders 6’
Meer over Elders
Klik hier voor eerdere presentaties van Elders literair
Meer over Arjen van Meijgaard bij Uitgeverij In de Knipscheer

Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Els Kort bij Uitgeverij In de Knipscheer

Elders Literair 2025-6

Elders Literair 2025-6
Els Kort, Kees Ruys (kernredactie)
gebrocheerd, geïllustreerd, 78  blz., waarvan 12 in kleur
formaat 180 x 245 mm
vormgeving Els Kort
beelden binnenzijden omslag Paul van der Eerden en Romy Muijrers
foto’s binnenwerk Arita Baaijens en Els Kort
ISSN 2949 8449 i.s.m. Stichting Parachute
verkrijgbaar in de boekhandel  € 15,00
ISBN 978-94-93368-37-8
november 2025

Het zesde nummer van Elders literair brengt een ode aan het reizen op papier – in literaire en non-fictionele reisverhalen, literair-historische essays en poëzie. In ‘Het bos dat denkt en spreekt’ trekt Arita Baaijens met een gezelschap Papoea’s door de jungle van Bosavi en leert er te luisteren naar de bezielde natuur: Maarten Kaster verbleef in de jaren negentig langdurig op een eilandje in de Atlantische Oceaan. In ‘Op Santa Maria, Azoren’ beschrijft hij zijn observaties en ervaringen in subtiele schetsen: Coen van ’t Veer schrijft in ‘Liefde op de zeereis tussen Nederland en Indië (1850–1900)’ over Hollandse romans waarin de broeierige wereld wordt verbeeld van reizigers die in de tweede helft van de negentiende eeuw de lange reis naar Nederland-Indië ondernamen en aan boord ‘zoutwaterliefde’ of ‘zeeamourettes’ beleefden. Onno Schilstra stelt in ‘Onmensen en stokmannetjes’ ongemakkelijke vragen over de waarde van het werk van kunstenaars in exil. Dit naar aanleiding van de prenten en de tekeningen die George Grosz na zijn vlucht uit nazi-Duitsland in New York maakte. Jaap Goedegebuure vertelt in zijn essay ‘Op weg naar nergens. Over Perceval, Don Quichot en andere falende helden’ over de wederwaardigheden van groot dromende, reizende protagonisten uit de wereldliteratuur en hun glansrijke mislukkingen: Kees Ruys vertelt in ‘Baboon River’ over een toerist die de veiligheid van haar sterrenhotel in Belize verruilt voor een klein, onbezonnen avontuur. In ‘De wonderbaarlijke reizen van Alexine Tinne’ schetst Lex van Tilborg mede aan de hand van brieven het korte leven van de excentrieke, negentiende-eeuwse Haagse ontdekkingsreiziger en fotografe. Arjen van Meijgaard verkent de uithoeken van het imaginaire reisverhaal, fictie in een jasje van verzonnen feiten. Diederik Gerlach schrijft over het avontuurlijke tekenwerk van kunstenaars Paul van der Eerden en Romy Muijrers, De drie schrijvers die de shortlist haalden van de Elders literair reisverhalenwedstrijd 2025,  Mariano Perez van Poecke, Brenda Poppenk en Indra Versmesse, publiceren in dit nummer hun winnende verhalen. De poëzie in dit nummer is van Elisa Veini, van wie eerder in Elders literair het verhaal ‘Het eiland’ te lezen was. Beeldend werk is er van Els Kort, een serie polaroids die ze de afgelopen jaren in Engeland, Frankrijk en Indonesië maakte. Beelden die zowel op zoek lijken naar de oorsprong van de fotografie als naar de uiterste grenzen ervan.

Klik hier voor het digitale platform Elders literair
Meer over de presentatie van Elders nr. 6 op 22 november 2025
Meer over Elders
Meer over Onno Schilstra bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Kees Ruys bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Arjen Meijgaard bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Diederik Gerlach bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Elisa Veini op deze site

«Scherpzinnig en gedetailleerd geschreven op pakkende toon.»

Over ‘Sympathie voor de duivel’ van Jaap Goedegebuure voor NBD Biblion, 1 oktober 2025:

‘Sympathie voor de duivel’ is een verzameling essays over de verbeelding van het kwaad in de Nederlandstalige moderne literatuur. Letterkundige Jaap Goedegebuure belicht verschillende Nederlandse en Vlaamse auteurs en onderzoekt hoe zij het kwaad in hun literatuur hebben verwerkt. De essays tonen aan dat het kwaad verschillende verschijningsvormen kent, zoals die van oorlogsmisdadigers in Mulisch werk en het satanistische in dat van Renate Dorrestein en Thomas Rosenboom. Andere auteurs die besproken worden zijn Manon Uphoff, Arnon Grunberg en Louis Couperus. Scherpzinnig en gedetailleerd geschreven op pakkende toon. Jaap Goedegebuure (1947) is een Nederlandse letterkundige.

Meer over Sympathie voor de duivel
Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer

«Een uitzonderlijk rijk en doordacht werk, een prachtig prisma.»  – André Oyen

Over ‘Sympathie voor de duivel’ van Jaap Goedgebuure op Antwerpen leest, 15 juni 2025:

Jaap Goedegebuure (1947) doceerde letterkunde aan de universiteiten van Leiden, West-Berlijn, Tilburg en Nijmegen. (…) In 2025 verscheen zijn boek over de verbeelding van het kwaad in Nederlandse en Vlaamse literatuur, een werk waar hij gedurende acht jaar aan werkte. In dit pareltje bewegen we ons langs verderf en het verderfelijke. (…) Dat het kwaad eigen is aan de mens, zo opent dit buitengewoon prikkelende en goed geschreven boek, is moeilijk te loochenen. Het wemelt in de menselijke geschiedenis van moordenaars, sadisten, verkrachters, dierenbeulen, van gewetenloze tirannen, dictators, sekteleiders, berekenende managers en andere leidinggevenden. Opvallend is dat het kwaad in dit boek meestal een kwaad vol verbeelding is—doordacht, vormgegeven, vaak met een zekere esthetiek—het kwaad van de onverschilligheid of afstomping speelt minder een rol, al zijn ook daar in kunst en literatuur voldoende vertegenwoordigers van te vinden, en treft de auteur het in het werk van Ferron. (…) Welke schrijvers komen hier aan het woord en over welke kwaden… via welke personages, met welke stijlmiddelen denken ze na over het kwaad en op welke denkers, filosofen, kunstenaars leunen ze? Bataille, de Sade, Baudelaire, Nietzsche, Camus. Het katholicisme, religie, atheïsme, zwarte romantiek, nihilisme… ‘Sympathie voor de duivel’ is een uitzonderlijk rijk en doordacht werk, een prachtig prisma, een boek dat uitnodigt en stimuleert om verder te denken, om dwarsverbanden te leggen, om te blijven dwalen langs de vele gestalten die het kwaad in de literatuur heeft aangenomen en zal blijven aannemen.

Lees hier de recensie
Meer over Sympathie voor de duivel
Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer

«De verbeelding van het kwaad in een tiental essays, als het ware schriftelijke colleges.» – Hans Hovens

Over ‘Sympathie voor de duivel’ van Jaap Goedegebuure in nd (Nederlands Dagblad), 15 mei 2025:

Het nieuws confronteert ons dagelijks met oorlog, terreur en misbruik. Wat drijft mensen tot zulke daden? Jaap Goedegebuure laat zien hoe literatuur ruimte biedt om het kwaad te onderzoeken maar ook na te denken over onze eigen duistere kanten. (…)  In ‘Sympathie voor de duivel’ van Jaap Goedegebuure worden we meegenomen door de verbeelding van het kwaad in de wereld van de literatuur en dan met name in die van Nederlandse en Vlaamse schrijvers. In een tiental essays, als het ware schriftelijke colleges, bespreekt de auteur, met talrijke dwarsverbanden naar de wereldliteratuur, het werk van onder meer Louis Couperus, Jacob Israël de Haan, Vestdijk, Reve, Mulisch, Louis Paul Boon, Oek de Jong, Manon Uphoff en Arnon Grunberg. Al gaat het hier over het ‘kwaad’, het is tegelijkertijd een cursus moderne Nederlandse letterkunde, het vak dat de voormalig hoogleraar Goedegebuure gaf. De verschillende hoofdstukken geven een goed beeld van de rijkdom van de geschriften van de besproken auteurs en zijn dusdanig uitnodigend dat de lezer met graagte hun werk wil (her)lezen. Goedegebuure heeft dat zelf ook gedaan in de acht jaar dat hij met dit boek is bezig geweest. Het blijkt ook wel uit de gedegen samenvattingen en de vele citaten. (…)

Lees hier of hier
Meer over Sympathie voor de duivel
Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer

Lezing Jaap Goedegebuure op 4 mei 2025

Jaap Goedegebuure, van wie onlangs zijn bundel ‘Sympathie voor de duivel’ verscheen, met opstellen over de verbeelding van het kwaad in het werk van Nederlandse en Vlaamse schrijvers, komt op 4 mei naar de Vluchtheuvelkerk in Zetten voor een lezing naar aanleiding van deze boekuitgave. De locatie van de kerk is tegenover Bakkerstraat 22, 6671 AA Zetten. Aanvang 10.00 uur, toegang  gratis. Eerder werden ‘Heuvellezingen’ gegeven door o.a. Rob Schouten, Manon Uphoff, Marianne Thieme, Jan Rot.

Meer over Sympathie voor de duivel
Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer

Live interview met Jaap Goedegebuure over het kwaad in de Nederlandse literatuur

(foto André Homan)

Peter de Rijk interviewt Jaap Goedegebuure in Pletterij, 10 april 2025:

Op donderdagavond 10 april 2025 knetterden de letteren in het Haarlemse debat-en cultuurpodium Pletterij met Jaap Goedegebuure. De oud-hoogleraar Nederlandse Taal- en Letterkunde en, gedurende bijna twee decennia, de vaste literatuurcriticus voor Haagse Post/HP De Tijd, doceerde letterkunde aan de universiteiten van Leiden, West-Berlijn, Tilburg en Nijmegen. Goedegebuure publiceerde boeken over onder meer H. Marsman, Jeroen Brouwers, Frans Kellendonk, het fin de siècle, literatuur en religie, en poëzie en mystiek. Sinds 1975 recenseert hij voor tal van kranten en tijdschriften. Van Jaap Goedegebuure verscheen vorige maand Sympathie voor de duivel, een kloeke bundel essays over de verbeelding van het kwaad in de literatuur van onze lage landen, waarin je niet uitgelezen raakt. Je hebt het kwaad van grensoverschrijdend gedrag zoals lustbeleving, of  het kwaad van de oorlogsmisdadigers, zoals in het werk van de overleden Haarlemse schrijvers Harry Mulisch en Louis  Ferron, of het satanische kwaad van de griezelromantiek en de gothic novel van bijvoorbeeld wijlen Renate Dorrestein, een geliefd auteur die ook in deze regio woonachtig was. In zijn bundel Door de jaren heen lezen, een bundel over boeken en schrijvers uit 2018, schrijft Jaap Goedegebuure over recenseren en refereert dan aan twee voorvallen waarbij auteurs van In de Knipscheer betrokken waren. Ik citeer: «Wie recenseert, krijgt onvermijdelijk te maken met wrok en agressie. Toen Michaël Zeeman de klauwhamerpoëzie van de Maximalen had afgedaan als ‘een teil rotte vis’, kreeg hij bij wijze van vergelding een emmer van dat spul over zich heen. Eerder had zijn collega Aad Nuis het gewaagd om aanmerkingen te maken op de bloemrijke stijl van Léon de Winter, die een personage had laten glimlachen ‘als een geslacht varken’. Bij de redactie van de Haagse Post liet De Winter omgaande een varkenskop bezorgen; kon de criticus met eigen ogen zien hoe adequaat zijn beeldspraak was.» Het gesprek over ‘Sympathie voor de duivel’ tussen Jaap Goedegebuure en uitgeverijredacteur Peter de Rijk begint op de tijdlijn vanaf  05:10 en eindigt op 38:32. Wat is het kwaad? Bestaat het? In weerwil van Rutger Bregman: de meeste mensen deugen niét. Achtereenvolgens komen o.a. langs Louis Couperus (Noodlot, Eline Vere), Gerard Reve, Jacob Israël de Haan (Pijpelijntjes), Renate Dorrestein (Hart van steen), Conny Palmen (o.a. over Pim Fortuyn), Manon Uphoff, de Franse filosoof Bataille, Frans Kellendonk, Louis Paul Boon, Harry Mulisch (Siegfried).

Kijk hier naar het programma
Kijk hier naar de foto’s die André Homan maakte
Meer over Sympathie voor de duivel
Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer

«Een boek dat mij nog meer wil laten lezen, is voor mij eigenlijk altijd al geslaagd.» – Teunis Bunt

Over ‘Sympathie voor de duivel’ van Jaap Goedegebuure op Bunt Blogt, 9 april 2025:

(…) Jaap Goedegebuure onderzocht acht jaar lang hoe het staat met het kwaad (of het Kwaad) in de Nederlandse literatuur. Dat resulteerde in Sympathie voor de duivel, De verbeelding van het kwaad in het werk van Nederlandse en Vlaamse schrijvers. In de verschillende hoofdstukken diept hij steeds een bepaald soort kwaad uit. In de inleiding vertelt hij wat hij bestudeerd heeft. (…)  Het zijn tien fikse essays geworden, voorafgegaan door een inleiding en afgesloten met een nabetrachting. (…) In de essays komen schrijvers aan de orde van wie de meesten een vrij uitgebreid oeuvre hebben en Goedegebuure heeft daar een groot deel van herlezen. Uit het boek spreekt dan ook een jaloers makende belezenheid. Niet alleen noemt hij allerlei boeken die ik nu wil gaan lezen (…), maar ik vraag me ook af wat ik eigenlijk nog weet van boeken die ik wel degelijk gelezen heb. (…) Een boek dat mij nog meer wil laten lezen, is voor mij eigenlijk altijd al geslaagd. In de verschillende essays neemt Goedegebuure je mee in zijn zoektocht. Hij opent met een stuk over ‘de verderver’ bij Louis Couperus en gaat daarbij op verschillende romans in. (…) Het mooie van zo’n stuk vind ik dat daarin het hele oeuvre van Couperus wordt beschouwd, bekeken op een bepaald aspect. Maar, net als in de andere essays, blijkt het niet zomaar te gaan om een aspect van het werk van Couperus, maar er wordt iets wezenlijks in dat werk aangeraakt. Dat vernieuwde mijn aandacht voor het werk van de besproken auteurs. Doordat Goedegebuure zoveel verschijningsvormen van het kwaad beschouwt, zie je ook de dwarsverbanden en de constanten. Bijna altijd gaan afschuw en aantrekking samen. Er wordt een grens overschreden en dat is ook de bedoeling. Goedegebuure legt uit dat het schenden van een taboe ook zorgt voor de bevestiging ervan. (…) De dubbelheid van het kwaad en dat het afschuw en aantrekking oproept, maakt het interessant. (…)  De veelzijdigheid van het kwaad komt duidelijk naar voren in Sympathie voor de duivel. En hoe meer je in het dit boek leest, hoe meer je het kwaad in allerlei boeken terugziet. (…) De stof is complex, maar de stijl van Goedegebuure is helder. Je wordt als lezer goed meegenomen door de essays heen. (…)

Lees hier de recensie
Meer over ‘Sympathie voor de duivel’
Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer

Een avondje ‘knetterende letteren’ in de Pletterij

Boekpresentaie Pletterij
Op donderdagavond 10 april 2025 knetteren de letteren met Jaap Goedegebuure, de oud-hoogleraar Nederlandse Taal- en Letterkunde en,  gedurende bijna twee decennia, de vaste literatuurcriticus voor Haagse Post/HP De Tijd. Van hem verscheen onlangs Sympathie voor de duivel , een bundel essays  over de verbeelding van het kwaad in onze literatuur van de lage landen. Je hebt het kwaad van grensoverschrijdend gedrag, om er lust aan te beleven, of  het kwaad van de oorlogsmisdadigers, zoals in het werk van de overleden Haarlemse schrijvers Harry Mulisch en Louis  Ferron, of het satanische kwaad van de griezelromantiek en de gothic novel van bijvoorbeeld wijlen Renate Dorrestein.

Op deze avond wordt ook de nieuwe roman gepresenteerd van Inge Nicole, Zilte windsels suikerwier, over de impact van een onzichtbare ziekte (diabetes) op het fysieke en sociale leven van een jonge vrouw. De kracht van Inge Nicole is dat ze haar roman, dankzij haar poëtische toon, in volstrekt eigen en eigentijdse taal uittilt boven het platte slachtofferverhaal van dertien in een dozijn. Inge Nicole illustreerde deze roman zelf met 11 acrylverf  kleurcollages.

Aan het programma werken mee Guus Bauer en Peter de Rijk. Reserveer een toegangskaart op Pletterij Haarlem Debat en Concertagenda – Programma – Muziek – Debat .

Meer over Jaap Goedegebuure bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Inge Nicole bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer  over Guus Bauer bij Uitgeverij In de Knipscheer
Klik hier voor de aankondiging op de website van Pletterij Haarlem
Klik hier voor eerdere presentaties van Uitgeverij In de Knipscheer in de Pletterij