«Jos en Franc en hun eigenzinnige, onmogelijke uitgeverij.» – Chrétien Breukers

Een ode aan halve eeuw uitgeverij In de Knipscheer (1976-2026) op Chrétiens Substack, 10 april 2026:

(…) Via In de Knipscheer heb ik het werk van talloze auteurs leren kennen, werk dat of net nieuw was of buiten de uitgeverij om geen schijn van kans had gehad in de toen blijkbaar al minder florissante markt voor het afwijkende of andersoortige literaire boek. Ik zou echt namen kunnen blijven noemen, maar beperk me tot Mariama Bâ, Alfred Birney, Herman Brusselmans (eerste twee boeken), Dee Brown, Boeli van Leeuwen, Edgar Mittelholzer, Joost Niemöller, Sembène Ousmane, Astrid Roemer, Craig Strete, Eriek Verpale (prozadebuut) en (de jonge) Leon de Winter – iedereen die er ooit toe zou gaan doen, zat in die tijd bij In de Knipscheer. Zelfs Marion Bloem. Dat deze grote namen uiteindelijk elders hun heil zochten, was waarschijnlijk onvermijdelijk, maar het is en blijft tragisch. Het lag deels aan de strenge, of zeg maar gerust onverzettelijke grondhouding van Jos Knipscheer — die Brusselmans na twee boeken fijntjes adviseerde om niet telkens hetzelfde boek te schrijven (en daarin had hij nog gelijk ook) — maar vooral aan de slechte exposure in de boekhandel. Dit mag de boekhandelaar zich nog altijd aantrekken: zelfs in de gloriedagen van het literaire boek bleek de middenstander vaak een conservatieve, voorzichtig inkopende partij. De boekenwereld mag dan vaak behoudend en stroperig zijn, het verdwijnen van een buitenbeentje als In de Knipscheer herinnert ons eraan dat we het altijd al met deze schrale werkelijkheid moesten doen. Ook vijftig jaar geleden al. (…) Nu In de Knipscheer niet meer bestaat, kan het terugblikken beginnen. Het terugblikken op een tijd die ook al niet geweldig was. Al leek hij dat soms, als je het allemaal door een zonnige bril en met een opgewekt gemoed bekeek, wel te zijn. Dankzij Jos en Franc Knipscheer, die we dankbaar zijn, en blijven, om de teksten die ze ons leerden kennen.

Lees hier of hier het artikel
Meer over een halve eeuw In de Knipscheer

Nawal el Saadawi overleden

Saadawi en WalkerDe Egyptische schrijver, arts en feministe Nawal el Saadawi (1931) is vandaag overleden. Ze werd 89 jaar. Zij werd in Nederland bekend door diverse titels over het thema vrouwenonderdrukking, zoals ‘De gesluierde Eva’, in 1980 uitgegeven door de Vlaamse uitgeverij Kritak en later verschenen als Rainbow Pocketboek van Uitgeverij Maarten Muntinga. Daarnaast was El Saadawi ook auteur van novellen, romans en reisverhalen. In die hoedanigheid vond zij onderdak bij Uitgeverij In de Knipscheer, tot eind jaren negentig actief als uitgever van vertaalde literatuur met een sterke vertegenwoordiging van vrouwelijke auteurs: Ama Ata Aidoo, Mariama Bâ, Marie Cardinal, Maryse Condé, Angela Davis, Buchi Emecheta, Nawal el Saadawi, Simone Schwarz-Bart, Alice Walker e.v.a. Nawal el Saadawi kwam in die jaren diverse keren naar Nederland, net als Alice Walker.

Wat me vooral is bijgebleven is een avond die de uitgeverij op 23 oktober 1992 organiseerde in de Aula van de Universiteit van Amsterdam. Van Alice Walker was net de roman ‘Het geheim van de vreugde’ verschenen over vrouwenbesnijdenis, een thema dat ook voortdurend werd aangekaart door Nawal el Saadawi. Die avond ontmoetten de beide auteurs elkaar voor het eerst. Het werd een memorabele avond, met ook nog een voordracht van Astrid Roemer en een gastoptreden van Gerda Havertong in een stampvolle zaal, met vooral Nederlandse, Surinaamse en jonge Somalische vrouwen die vragen mochten stellen aan de auteurs.

franc knipscheer, Haarlem

Lees hier het verslag in Trouw
Lees hier de open brief die Alice Walker in 2011 schreef aan Nawal el Saadawi
Lees hier het verslag van Astrid Roemer over haar eerdere ontmoeting met Alice Walker in 1990, gepubliceerd in Callaloo 1995
Meer over Nawal el Saadawi bij Uitgeverij In de Knipscheer

Ama Ata Aidoo – Keuzes

AMA ATA AIDOO
Keuzes

Ghana, Roman
Nawoord: Jan Kees van de Werk
Paperback, 256 blz., € 15,75
ISBN 90-6265-378-2
Eerste druk 1994

Ama Ata Aidoo (Ghana, 1942) maakt deel uit van de vrouwelijke voorhoede der Afrikaanse schrijvers. Zij wordt beschouwd als ‘the leading female writer’ (West Afrika). Alice Walker schreef over haar: ‘Zij heeft mijn vertrouwen bevestigd in de macht van het geschreven woord om mensen te bereiken, te leren, te sterken en aan te moedigen.

Keuzes won in 1992 de Commonwealth Writers Prize. De jury oordeelde: Een ontroerende roman over een pas gescheiden vrouw die geconfronteerd wordt met de onmogelijkheid van ware liefde en vriendschap vorm te geven. Een provocerend boek, waarin de auteur sociale satire paart aan vrolijk optimisme.’
Esi, de hoofdpersoon, kiest na haar scheiding bewust de positie van tweede vrouw in een polygaam huwelijk. Zij wil vrijheid. De eerste vrouw verzet zich heftig tegen die situatie. Jaloezie, egoïsme en humor vormen samen met traditionele normen en moderne ideeën de bagage waarmee de twee stadsvrouwen hun zoektocht naar zichzelf ondernemen. Ama Ata Aidoo: Als een vrouw initiatief neemt, is ze te voortvarend, als zij zich niet aan de traditie conformeert wordt ze voor heks uitgemaakt, en als het haar voor de wind gaat, op de brandstapel van de jaloezie gegooid.

Financial Times: ‘Keuzes is een onderhoudend en ironisch boek over leven, liefde en huwelijk.