«Hoe onverwacht kan een overlijden zijn?» – Franc Knipscheer

KoosvandenKerkhofFoto Rosa van den Kerkhof

Toespraak bij de crematie van Koos van den Kerkhof in Venlo, 19 november 2021:
(…) De uitgeverij is op een leeftijd dat het niet te vermijden is dat zij met enige regelmaat afscheid moet nemen van schrijvers uit het fonds. Elke keer schrik ik als zo’n bericht bij mij binnenkomt. Soms is dat overlijden al enige tijd te voorzien, want heel hoge leeftijd of een aangekondigd ziekbed. Het bericht over Koos kwam keihard aan. Hij was een jaar ouder dan ik nu ben, zag daar niet naar uit. Koos behoorde, zonder dat hij dat wist, tot mijn rijtje voorbeelden dat mij inspireert om door te gaan, vol te houden. Ik was best jaloers op zijn staat van conditie, zijn monterheid. Hij beoefende heel lang de pencak silat, een Indonesische vechtkunst die het uiterste vraagt van lichaam en geest: beheersing, concentratie, respect – aspecten die hem voor de ander tot een aangenaam mens maakten. En dat gold zeker voor de vele Knipscheer-auteurs die hij onder zijn hoede nam. (…) In de literatuur komt alles voor, ook de gescheurde aorta. En Koos kende het fenomeen waaraan hij zou bezwijken: in 2018 redigeerde hij een novelle van Helen Knopper. (…) Wonder boven wonder overleefde ze drie zware operaties. (…) Dichter Koos. Ja, dat was hij zeker, al trad hij met zijn poëzie mondjesmaat naar buiten; slechts enkele bundels, waarvan één bij In de Knipscheer: ‘Oud zink’. Als redacteur moest hij kritisch zijn op het werk van anderen, maar kritisch was Koos zo mogelijk nog méér als het om eigen werk ging. (…) Natuurlijk eindig ik met een gedicht van Koos uit die bundel. Het heet ‘Reisgenoot’. (…)

Lees hier de hele tekst
Lees hier het IM van 14 november 2021
Meer over Koos van den Kerkhof bij Uitgeverij In de Knipscheer

“Zin om te schrijven.” Koos van den Kerkhof onverwacht overleden.

koos_van_den_kerkhof_bew_kl_2Deze zondag vernam ik dat in de nacht van zaterdag op zondag 14 november 2021 dichter en redacteur Koos van den Kerkhof (11 april 1946) onverwacht is overleden aan een gescheurde aorta. Als dichter debuteerde hij in 1978 bij de toenmalige Limburgse uitgeverij Corrie Zelen. Vanaf die tijd zit zijn naam in mijn geheugen, vanwege de samenwerking die Uitgeverij Corrie Zelen, de Rotterdamse uitgeverij Flamboyant/P en Uitgeverij In de Knipscheer in die jaren hadden op het gebied van vertegenwoordiging van hun fondsen naar de boekhandel toe. Pas in 2000 kwam het tussen hem in zijn hoedanigheid van redacteur en de uitgeverij tot een sindsdien ononderbroken samenwerking. De debuutroman De bruine zeemeermin van de toen in Paramaribo woonachtige auteur Annel de Noré was het eerste boek dat hij, al actief als schrijfdocent, voor In de Knipscheer redigeerde. Hij had antropologie gestudeerd en die gevormde belangstelling voor andere culturen gecombineerd met zijn dichterstalent voor taal maakte dat hij fascinatie had voor het schrijven van Surinaamse en Antilliaanse auteurs. Hij was begin deze eeuw een aantal jaar stadsdichter van Venlo; een aantal van die stadsgedichten is opgenomen in de bundel Oud zink, die in 2008 bij Uitgeverij In de Knipscheer verscheen. Enkele jaren later was hij gastdocent aan de Schrijversvakschool Paramaribo van Ruth San A Jong. Zijn laatste boek waaraan hij voor de uitgeverij werkte betrof de samenstelling en bezorging van een bloemlezing uit het poëtisch werk van Astrid H. Roemer Ik ga strijden moeder, die op het punt van verschijnen staat. Koos heeft de presentexemplaren nog net kunnen bewonderen. Onze laatste e-mailwisseling dateerde van een paar uur voor zijn overlijden:

Beste Franc, (…) Ik vond de kussenenvelop met twee exemplaren van Ik zal strijden moeder op de deurmat. Dank daarvoor. Mooi omslag met de handen, bijzonder mooie kleur ook. Ik heb met plezier en overgave aan de selectie gewerkt en het essay en de verantwoording geschreven. Het was een stimulerende opdracht. Ik kreeg erdoor zin om te schrijven. (…) Niets bepaalt wat ik schrijf dan mijn eigen verhaal en dat verhaal verandert steeds zoals alle deeltjes in mijn lichaam. Onlangs schreef ik onverwacht twee eerste versies van gedichten. Afbeeldingen van het werk van de Amerikaanse schilder Joan Mitchell brachten me ertoe terug te keren naar technieken die ik al vaker heb toegepast. (…). En ik mailde om 19:38 terug: Dag Koos, Ik hoop dat ze zullen leiden tot een bundel. Het is de tragiek van de redacteur: werk van anderen gaat voor.

Die anderen zullen hem dankbaar zijn: Barney Agerbeek, Peter Andriesse, Orchida Bachnoe, Alfred Birney, Eric de Brabander, Cándani [Yasmine Amores], Aly Freije, Els de Groen, Edwin de Groot, E. de Haan, Jopi Hart, Hans van Hartevelt, Elodie Heloise, Hanneke van der Hoeven, Hein van der Hoeven, Ernst Jansz, Mala Kishoendajal, Roni Klinkhamer, Helen Knopper, Frank Kraaijeveld, Karin Lachmising, Els Launspach, Diana Lebacs, Joan Leslie, Clyde R. Lo A Njoe, Ronny Lobo, Djordje Matic, Arjen van Meijgaard, Henriette de Mezquita, Quito Nicolaas, Annel de Noré, Frank Ong-Alok, Fred Papenhove, Glenn Pennock, Hans Plomp, Ton van Reen, Astrid H. Roemer, Arjen Sevenster, Brigitte Spiegeler, JP den Tex, Jacques Thönissen, Diana Tjin, Edith Tulp, Hans Vaders, Etchica Voorn, Bert Vuijsje, Karel Wasch, Rogi Wieg, Kristien De Wolf en de velen die ik zonder twijfel nu vergeet.

franc knipscheer
Haarlem, 14 november 2021

Meer over Koos van den Kerkhof bij Uitgeverij In de Knipscheer

Astrid H. Roemer – Ik ga strijden moeder. Gekozen gedichten

VoorplatRoemerBloemlezing-75Astrid H. Roemer
Ik ga strijden moeder
gekozen gedichten
bezorgd door Koos van den Kerkhof

Suriname, Nederland
gebrocheerd in omslag met flappen,
royaal formaat, 138 blz., € 19,50
ISBN 978-94-93214-57-6
eerste uitgave november 2021

Samenstelling, inleiding en verantwoording Koos van den Kerkhof

Het poëtische oeuvre van Astrid H. Roemer is niet groot, maar wel spannend, interessant, actueel en provocerend en gelukkig niet in een hokje te stoppen. Van Astrid H. Roemers poëzie zou je wel tien verschillende bloemlezingen kunnen samenstellen. Ik ga strijden moeder echter laat de ontwikkeling zien van de jonge activistische dichter tot de diva die in spannende vertelbeelden de lezer weet te betoveren. De voortdurende gedaanteverandering in de poëzie van Astrid H. Roemer vindt zijn voorlopige voltooiing in haar laatste bundel uit 2012. Zinnen zijn herkenbaar, maar de grens tussen de ene en de andere is vloeibaar. Deze bloemlezing bundelt gedichten van Astrid H. Roemer uit haar eerste bundel van 1970 tot en met haar jongste poëziepublicaties in literaire tijdschriften vanaf 2015 tot in 2020. Haar vroege poëzie heeft een wat bescheiden plaats en het latere dichtwerk krijgt meer ruimte. Zo wordt de groei zichtbaar van een dichter met een directe en persoonlijk geladen expressieve stem tot een intrigerende epische verteller die een eigen wereld creëert. Een dichter die haar gedachten en emoties vormgeeft, actievoert, haar solidariteit uit maar vooral het bestaan liefheeft.

Astrid H. Roemer is natuurlijk op de eerste plaats als prozaschrijver bekend en niet als dichter. In de luwte van het proza rijpt haar poëtische meesterschap. Haar poëzie is nauwelijks te vergelijken met die van welke Nederlandstalige dichter dan ook. Voor Roemer is een gedicht een manier om met de lezer te communiceren. In haar vroegste verzen kondigt zich alles al aan. Vrije verzen doortrokken van emotie, zelfs rebellie. Astrid H. Roemer blijkt dan al de taal in al zijn facetten en in al zijn poëtische nuances te beheersen. Alle registers van het gevoelsleven slaat ze aan: de woede, het heimwee, de moed, de nostalgie en het verdriet. Poëzie met een grote betrokkenheid bij het leven van mensen die in de ogen van de ‘doorsnee Nederlander’ ‘anders zijn’. Met elke bundel zet de verandering in Astrid H. Roemers poëzie door. Het verhaal wordt poëzie. De liederen worden vrije verzen, vrije verzen worden liederen. De voortdurende gedaanteverandering is vanaf het begin een kenmerk van haar poëzie en ze eindigt voorlopig in pure muzikaliteit, taligheid en vormkracht. Het is een bijna mythologische gedaanteverandering.

Astrid H. Roemer (1947) debuteert onder het pseudoniem Zamani in 1970 met de dichtbundel Sasa. Ze breekt door naar een groot publiek met de roman Over de gekte van een vrouw (Uitgeverij In de Knipscheer, 1982). Inmiddels heeft ze een veertigtal titels op haar naam staan, in alle denkbare literaire genres: van gedichten tot novellen, romans, columns, toneelwerken, liederen, libretto’s en autobiografieën. Voor haar romans is ze in 2016 bekroond met de P.C. Hooftprijs en voor haar gehele oeuvre in 2021 met de Prijs der Nederlandse Letteren. Ik ga strijden moeder (2021) markeert haar 50-jarig schrijverschap.

Meer over ‘Ik ga strijden moeder’
Meer over Astrid H. Roemer bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Astrid H. Roemer op deze site

«Geen revolutie is volbracht.» – Franc Knipscheer

astrid_roemer750-Chris van Houts foto Chris van Houts
Geen revolutie is volbracht. Over Bouterse en Roemer en De prijs der Nederlandse Letteren 2021’ op website In de Knipscheer, 14 augustus 2021:
De recente uitspraken van Astrid H. Roemer over oud-legerleider en ex-president van Suriname Desi Bouterse veroorzaken veel ophef. Ik herinner me heel goed de tijd – 1980 – waarin de staatsgreep plaatsvond. Het was de tijd dat de poster van Che Guevara nog op menige studentenkamer hing. Het was een revolutionaire tijd, niet alleen in Nederland maar zeker in Zuid- en Midden-Amerika. Hoe welwillend men in progressief Nederland tegenover die staatsgreep van Bouterse stond, herinner ik me nog goed. In brede kring vond men dat het beleid van de toenmalige democratisch gekozen regering van Suriname onder Henck Arron had gefaald. Bouterse c.s. kreeg van velen in Suriname, maar ook in Nederland, het voordeel van de twijfel. Wat dat betreft hebben de hekelaars van nu wel boter op hun hoofd.

Wie het werk van Astrid H. Roemer tot op zekere hoogte kent, weet dat deze omwenteling indruk op haar maakte. Haar engagement op dat moment ten opzichte van de coup kan geen verrassing zijn, hoewel ze in haar werk de coup nimmer expliciet noemde en in mijn herinnering nimmer Bouterse publiekelijk bejubelde. Dat politieke engagement is al terug te lezen in haar bij In de Knipscheer verschenen jaren tachtig romans ‘Nergens ergens’ en ‘Levenslang gedicht’ en zeker in haar roemruchte jaren negentig trilogie ‘Gewaagd leven’, ‘Lijken op liefde’ en ‘Was getekend’, verschenen bij Uitgeverij De Arbeiderspers. (…)
Uitgeverij In de Knipscheer brengt dit najaar van Astrid H. Roemer een door Koos van den Kerkhof uit haar poëtisch oeuvre samengestelde bloemlezing uit onder de titel ‘Ik ga strijden moeder’ die het 50-jarig schrijverschap van Roemer markeert.

Lees verder op Columns+ of klik hier
Meer over Astrid H. Roemer bij Uitgeverij In de Knipscheer

Gedicht van Koos van den Kerkhof

inge bak
In zijn bijna dagelijkse Facebookbericht memoreert Wim van Til, oprichter van en coördinator bij Poëziecentrum Nederland, de geboorte- en sterfdagen van Nederlandstalige dichters. Vandaag (11 april 2021) is het in ieder geval de geboortedag van Koos van den Kerkhof (1946). Bij wijze van felicitatie/gedenken kiest Wim van Til voor een gedicht naar eigen voorkeur van een van de gememoreerde dichters. Uitgeverij In de Knipscheer kiest in dit bericht voor het gedicht ‘Onze vader’ van Koos van den Kerkhof uit zijn bij Uitgeverij In de Knipscheer verschenen bundel ‘Oud zink’ uit 2008. Dit gedicht is ook opgenomen in de door Klaas de Groot samengestelde bloemlezing ‘Grenzenloos – 40 jaar Knipscheer poëzie’.

Onze vader

Het steenstof, rose, verwaait
op de rode, rode schoenneus.

Zand valt op zijn handen.
Geaderd als wit marmer
grijpen zij, omklemmen
appelwangrode bakstenen.

Diep ligt hij. Diepzwart
blakert in de bandschacht.

Meer over ‘Oud zink’
Meer over Koos van den Kerkhof bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over ‘Grenzenloos – 40 jaar Knipscheer poëzie’

«Een ongebruikelijk boek. Wie wil nu lezen over iemand die doodgaat?» – Lydia Sevenster

Opmaak 1Over ‘De wind van morgen’ van Arjen Sevenster op de presentatie van het boek op 11 oktober 2020:
Op die zondag vond de (uitgestelde) presentatie plaats van ‘De wind van morgen’ van Arjen Sevenster in Boekhandel Blokker in Heemstede. Aan het eind van het programma haalde Lydia Sevenster–van der Lelie op vaak humoristische manier herinneringen op aan de samenwerking met de andere sprekers op de presentatie: Arno Koek, Koos van den Kerkhof, Maarten Asscher en Radboud Molijn, die ieder op eigen wijze een rol speelde bij de uiteindelijke totstandkoming van ‘De wind van morgen’. Zo komt de kijker van de opname te weten dat Arjen Sevenster aanvankelijk wel boekhandelaar of rector van een middelbare school had willen worden en dat Lydia de doorslaggevende factor was in zijn uitgever worden bij de wetenschappelijke afdeling van uitgeverij Elsevier. Mooi is ook te horen hoe en op welke wijze een deel van de as van Arjen verstrooid kon worden in Japan. «Zo’n fantastisch idee. Dit is gewoon een 10. Ik ben tenslotte juf.»
Kijk hier naar het dankwoord van Lydia Sevenster–van der Lelie op 11 oktober
Klik hier voor de integrale opname van de boekpresentatie
Meer over de presentatie en de andere toespraken
Meer over Lydia Sevenster op deze site
Meer over ‘De wind van morgen’

«Arjen Sevenster is er niet meer, behalve in onze geest, in zijn poëzie en in zijn indrukwekkende Kronieken ‘De wind van morgen’.» – Radboud Molijn

Opmaak 1Over ‘De wind van morgen’ van Arjen Sevenster op de presentatie van het boek op 11 oktober 2020:
Ter gelegenheid van de uitgestelde presentatie van Arjen Sevensters boek ‘De wind van morgen’ bij Boekhandel Blokker te Heemstede hield Radboud Molijn een toespraak met de titel ‘Radboud Molijn, Japankenner: Spel zonder snaren, wat Japan betekende voor Arjen’. Radboud Molijn was sinds 1978 bevriend met Arjen Sevenster die hij ontmoette in Japan. Hij is ondernemer en werkt vooral voor Japanse bedrijven met interesse in business-development in Europa. “(…) Zeker, Arjen was gefascineerd door Japan. (…) Arjen hield van de schoonheid van Japan. (…) Hoe zou Arjen gestorven zijn zónder zijn overtuiging ‘Ik ga terug naar het Licht’, een overtuiging die hij, zeker niet godsdienstig, in Japan had opgedaan? Als tijd niet lineair is maar cyclisch zoals men soms zegt dat die in Japan is, dan zou je ook kunnen denken dat oorzaak en gevolg, net als vorm en leegte, inwisselbaar zijn en dat hij, Arjen, om terug te keren naar het Licht, naar Japan moest gaan en dus Japans moest gaan studeren. De enige die we dit hadden kunnen vragen is Arjen. En die is er niet meer, behalve in onze geest, in zijn poëzie en in zijn indrukwekkende Kronieken, verwoord in zijn indrukwekkende boek ‘De wind van morgen’.”
Kijk hier naar de toespraak van Radboud Molijn op 11 oktober
Klik hier voor de tekst van de toespraak
Klik hier voor de integrale opname van de boekpresentatie
Meer over de presentatie en de andere toespraken
Meer over Radboud Molijn op deze site

«Zo ongelooflijk indrukwekkend, een boek om vele malen te herlezen.» – Maarten Asscher

Opmaak 1Over ‘De wind van morgen’ van Arjen Sevenster op de presentatie van het boek op 11 oktober 2020:
Op 11 oktober 2020 vond de (uitgestelde) presentatie plaats van ‘De wind van morgen’ van Arjen Sevenster in Boekhandel Blokker in Heemstede. Het programma van de presentatie (ingeleid door boekverkoper Arno Koek) omvatte 4 toespraken: van Koos van den Kerkhof, Maarten Asscher, Radboud Molijn en Lydia Sevenster. Maarten Asscher, plaatsgenoot en vriend van de Sevensters, vormde met Arjen “een soort tweepersoons lotgenotengroepje” dat enkele malen sprak “over onze respectieve kankerbehandelingen en de vooruitzichten daarvan.” (…) “Dat was in elk geval voor mij waardevol, zowel vanwege het luisteren als vanwege het praten. Dat ik hier voor u sta, terwijl Arjen er niet meer is, beschouw ik als een tijdelijke voorsprong, waaraan geen enkele rechten ontleend kunnen worden, eerder enige morele plichten. En een van die morele plichten is dat ik graag nog een keer onder woorden wil brengen waarom ik Arjens chemo-kronieken zoals gebundeld in ‘De wind van morgen’, zo ongelooflijk indrukwekkend vind, een boek om vele malen te herlezen.” (…) “In mijn poging om nog weer iets terug te zeggen op de literaire nalatenschap van Arjen Sevenster heb ik het over drie aspecten gehad, drie manieren waarover deze bijzondere man beschikte om het leven tegemoet te treden: de wiskunde, het Boeddhisme en het schrijven.” (…) “Wiskunde en taal vormden in hem geen tegenstelling, maar een synthese. En de Boeddhistische traditie in Japan had voor hem alles te maken met zijn vak als wiskundige, alsook met zijn wens en zijn vermogen om zich in poëzie te uiten.” (…)
Maarten Asscher verdiende zijn sporen in het boekenvak respectievelijk als auteursrechtjurist, als uitgever bij Meulenhoff, als directeur van Athenaeum Boekhandel en de laatste decennia vooral als schrijver.
Kijk hier naar de toespraak van Maarten Asscher op 11 oktober
Klik hier voor de tekst van de toespraak ‘Eindigheid en oneindigheid in De wind van morgen van Arjen Sevenster’
Klik hier voor de integrale opname van de boekpresentatie
Meer over de presentatie en de andere toespraken
Meer over Maarten Asscher op deze site

Boekpresentatie ‘De wind van morgen’ op YouTube

Opmaak 1Op 11 oktober 2020 werd bij Boekhandel Blokker in Heemstede alsnog het verschijnen van de nagelaten literaire kroniek ‘De wind van morgen’ van Arjen Sevenster (1946-2019] gevierd, een half jaar nadat het boek uitkwam. Van deze presentatie, voor een vanwege corona klein publiek, is door Pepijn Dellen een integrale beeldopname gemaakt waarop Arno Koek van Boekhandel Blokker, redacteur Koos van den Kerkhof, Maarten Asscher, Radboud Molijn en Lydia Sevenster te horen en te zien zijn. De toespraken van Koos van den Kerkhof, Maarten Asscher en Radboud Molijn zullen ook als leestekst gepubliceerd worden op deze site met bijbehorende videofragmenten.
Klik hier voor de integrale video-opname
Meer over ‘De wind van morgen’
Meer over de presentatie en de toespraken
Meer over Arjen Sevenster bij Uitgeverij In de Knipscheer

«Aangrijpend, precies en een bron van steun.» – Koos van den Kerkhof

Opmaak 1Over ‘De wind van morgen’ van Arjan Sevenster op de presentatie van het boek op 11 oktober 2020:
Op 11 oktober 2020 vond de (uitgestelde) presentatie plaats in Boekhandel Blokker in Heemstede. Het programma van de presentatie omvatte 4 toespraken: van Koos van den Kerkhof, Maarten Asscher, Radboud Molijn en Lydia Sevenster. Koos van den Kerkhof is o.a. dichter en redacteur bij Uitgeverij In de Knipscheer en schrijfdocent bij Scriptplus. In zijn toespraak doet Koos van den Kerkhof verslag van de totstandkoming van een aangeleverd manuscript tot persklare kopij. “Hoe vertel je iets interessants over zoiets saais als het redigeren van een manuscript?” Alle redactionele overwegingen en beslissingen die tot het definitieve bestand leidden, passeren de revue: de ontvangst van het manuscript op 14 februari 2019 tot de definitieve versie op 5 maart 2020. «Wat begon als een eenvoudige redactieklus mondde uit in een lange rivier van berichten (…) alsof het een etappekoers was die geen einde had om de vreugde van het redigeren te vieren. Tot de lockdown als een onneembare Stelvio de voortgang van het proces definitief blokkeerde. Arjens manuscript wachtte op uitgave, het had reguliere zorg nodig in tijden van corona. En die uitgave kwam er, mooi vormgegeven en met een veelzeggende omslagillustratie.» Op 19 april zou de presentatie plaats vinden. Op 23 april verscheen De wind van morgen in de boekhandel.
Kijk hier naar de toespraak van Koos van den Kerkhof op 11 oktober
Klik hier voor de tekst van de toespraak
Klik hier voor de integrale opname van de boekpresentatie
Meer over de presentatie
Meer van Koos van den Kerkhof op deze site