«Olga Orman (1943-2021) laat meer achter dan een schim: de blijvende bekoring van haar poëzie.» – Fred de Haas

IMG_1954 Antilliaans boekenfeest 2015 1080p crop foto André Homan

In Memoriam Olga Orman door Fred de Haas in Antilliaans Dagblad, 9 maart 2021:
(…) Olga Orman was werkzaam in het onderwijs, eerst op Curaçao en vervolgens in Nederland in de meest multiculturele omgeving die men zich bedenken kan: de Amsterdamse Bijlmer. Hoe langer hoe meer drong het tot haar door dat kinderen zich verstikt konden voelen op school vanwege het feit dat ze zich moesten uitdrukken in een taal, het Nederlands, die niet de hunne was. (…) Dat verklaart waarom zij zich haar leven lang heeft ingezet voor het opheffen van deze geestelijke taalblessure door het ontwikkelen van lesmateriaal dat geschikt was om de schoolkinderen meer zelfvertrouwen te geven. In dit verband zou zij ook haar moedertaal, het Papiaments, blijvend gaan koesteren, niet in de laatste plaats hiertoe geïnspireerd door een van de eerste verdedigers van het gebruik van de moedertaal, de Curaçaose dichter Luis Daal. Olga Orman schreef prachtige, toegankelijke poëzie waarin zij altijd spreekt van hart tot hart. (…) Wie kennis wil nemen van haar poëzie kan genieten van de tweetalige bundel gedichten die zij in 2015 publiceerde bij Uitgeverij In de Knipscheer: ‘Cas di Biento / Doorwaaiwoning’ : “(…) Ik laat niets achter / dan mijn schim, / herinnering, wat geuren: / Een doorwaaiwoning met twee deuren.” (…)
Lees hier het I.M. op Caraïbisch Uitzicht
Meer over Olga Orman op deze site
Meer over Fred de Haas op deze site

«Olga Orman (1943 – 2021): Gran Dama di poesia.» – Quito Nicolaas

IMG_1954 Antilliaans boekenfeest 2015 1080p crop(foto André Homan)

In Memoriam Olga Orman door Quito Nicolaas op Caraïbisch Uitzicht, 8 maart 2021:
(…) Uit haar oeuvre zijn er een tweetal werken die mij meer in het bijzonder zijn bij gebleven: het korte verhaal ‘Esnan cu no a bolbe’ [Zij die niet terugkeerden], een raamvertelling over Arubanen die in 1920 op de suikerplantages in Cuba gingen werken en nooit meer terugkeerden. En het gedicht ‘Bewust’ waarin ze de verhoudingen tussen Nederland en de eilanden op lyrische wijze beschrijft. Echter in haar gedicht ‘Leu foi di cas’ dat in Dappere diasporanen (2020) verscheen, blijkt dat zij al eerder in 2004 begon met het afscheid nemen. Ook in de bloemlezing Doorwaaiwoning (2015) is een hoofdstuk gewijd aan haar gedichten over leven en dood. (…) Op Internationale Vrouwendag kunnen we er niet omheen om de Gran Dama di poesia te herinneren. Iemand die geen cultuurgrenzen kende en met iedereen bevriend was, daar eenieder deel uitmaakt van een samenleving en als groep recht heeft om zijn cultuur uit te dragen. Olga was onbevangen en liet zich niet binden of inkaderen, waardoor zij vrijelijk kon bewegen in de door haar gekozen ruimte. Olga stierf op zondag 7 maart in Amsterdam in bijzijn van haar kinderen. Nu zijn haar talloze geschriften overgebleven die nagelezen moeten worden om de veelzijdige betekenis van haar woorden te achterhalen.
Lees hier het I.M.
Meer over Olga Orman op deze site
Meer over Quito Nicolaas op deze site

«Doordrongen van de eeuwige verwevenheid van leven en dood.» – Fred de Haas

VoorplatDoorwaaiwoning72Over o.m. ‘Cas di biento /Doorwaaiwoning’ van Olga Orman in Antilliaans Dagblad, 27 juni 2020:

Fred de Haas stelde voor het Antilliaans Dagblad drie afleveringen samen onder de titel ‘Gedichten als troost’. In de laatste aflevering bloemleest hij (met toelichting) een dichtwerk van Jorge Luis Borges, Lucille Berry-Haseth, Olga Orman, Lidia Alexandrova Iotkovskaja en Richard de Veer. Over het gedicht ‘Ciclo’ (‘Kringloop’) van Olga Orman schrijft hij: «Het werk van Olga Orman (1943, Aruba) is onlosmakelijk verbonden met de herinneringen aan haar geboorteland, herinneringen die nog scherper zijn geworden door haar lange verblijf in Nederland. Olga Orman heeft de meeste van haar gedichten in Nederland geschreven. Haar leven heeft zich immers voor het grootste deel in Nederland afgespeeld. Maar nooit is haar geboorteland Aruba ver weg en de beelden die opwellen uit haar herinneringen en latere ervaringen op het eiland zijn krachtig en authentiek. Ze is altijd dicht bij haar land en volk gebleven. Dit blijkt onder andere uit haar verbondenheid met de voornamelijk Papiamentstalige in Nederland gevestigde dichtersgroep Simia Literario (Literair Zaad) die zij jarenlang heeft geleid. Uit de bundel ‘Cas di Biento/Doorwaaiwoning’ die is verschenen in 2015 bij Uitgeverij In de Knipscheer te Haarlem volgt hier een gedicht waaruit blijkt hoezeer de dichter is doordrongen van de eeuwige verwevenheid van leven en dood. Het bewustzijn van de betrekkelijkheid van het bestaan gaat hand in hand met de verwondering over het verschijnsel dat het leven zich steeds weer vernieuwt. Symbool hiervoor is de aarde die – voor het dichterlijk beleven – ’s avonds in slaap valt en de volgende dag weer door de zon tot leven wordt gewekt.

Lees hier het artikel met de gekozen gedichten [ = pdf in bijlage)
Meer over Olga Orman bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Fred De Haas op deze site

«Dichterlijke ode aan jarig Aruba.» – Otti Thomas

VoorplatDoorwaaiwoning72Over ‘Doorwaaiwoning’ van Olga Orman in Ñapa (Amigoe), 2 april 2016:
Een selectie gedichten van Olga Orman is vertaald door Fred de Haas. Het geeft mensen die het Papiaments niet machtig zijn een inkijk de strijd voor zelfbestuur en vaderlandsliefde. Olga Orman schreef de 28 gedichten in de periode 1981 tot 2014. (…) Het gedicht Bewust gaat duidelijk over de kolonisatie van de Nederlandse Antillen. (…) En vervolgens over de dekolonisatie. (…) Een terugkerend onderwerp in het werk van Orman is het Papiaments. ‘Geitje toch! Niet “achter terug”, maar “terug” of “ga naar achter”. Eerste les in mijn moedertaal, mijn eerste stap naar later,’ aldus de laatste regels van het gedicht De liefde voor mijn taal uit 1981. Dertig jaar later schreef ze Mijn verhaal over de moeizame ontwikkeling van het Papiaments. ‘Ik was een ruwe diamant: hoe meer slaag mijn sprekers kregen, hoe meer ik op de drie eilanden begon te glanzen.’ (…) Vaak is de vertaling erg raak.
Lees hier en hier de recensie
Meer over ‘Doorwaaiwoning’

Antilliaans boekenfeest 2015 in foto’s en in de media

Antilliaans boekenfeest[ foto: Daniel Schotborgh ]
‘Knipscheers boekenfeest’ in Antilliaans Dagblad, maandag 14 september 2014:
Voor alweer de vijfde achtereenvolgende keer presenteerde uitgeverij In de Knipscheer uit Haarlem gisteren een keur aan nieuwe uitgaven van werk van schrijvers uit het Caribisch deel van het Koninkrijk der Nederlanden, van wie sommigen speciaal voor deze dag waren overgekomen. Ook nu vormde het intieme en uitnodigende Theater Podium Mozaïek te Amsterdam het decor voor een feest van herkenning, veel vrolijkheid en een vriendschappelijk samenzijn met bekenden en minder bekenden.
Lees hier en hier het artikel van Giselle Ecury in Antilliaans Dagblad
Lees hier het eerste artikel in de Amigoe
Lees hier en hier het tweede artikel van Otti Thomas in de Ñapa /Amigoe
Bekijk hier de foto’s van André Homan
Klik hier voor de aankondiging in Podium Mozaïek

«Aangenaam verrast door ‘Cas di biento’.» – Wim Rutgers

VoorplatDoorwaaiwoning72Over ‘Cas di biento / Doorwaaiwoning’ van Olga Orman in Antilliaans Dagblad, 11 juni 2015:
(…) Een uitgave met 28 gedichten, verdeeld over vier afdelingen, die in het Nederlands vertaald of misschien beter gezegd ‘hertaald’ werden door Fred de Haas die ook de inleiding en noodzakelijke aantekeningen verzorgde. Wie het werk van Olga Orman de laatste jaren heeft bijgehouden, door middel van de diverse publicaties, zal aangenaam verrast worden door ‘Cas di biento’ waarin het werk van de dichteres zich in de context van een complete bundel vervolledigt en verdiept. (…) De inhoud kan met de modeterm ‘identiteitspoëzie’ gekarakteriseerd worden. In de tien gedichten van Cas di biento / Doorwaaiwoning in de eerste afdeling ‘mijn land, mijn taal’ gaat Olga Orman terug naar haar wortels en geeft ze haar visie en standpunt op taalterrein waarbij ze, terugdenkend aan haar jeugd en haar ouders, haar moedertaal Papiamento en haar eiland in verleden en heden verdedigt en verheerlijkt. In de tweede afdeling ‘Onderweg’ met zes gedichten verinnerlijkt zich haar zoektocht, zoals in het slotgedicht van deze afdeling, in de vertaling van Fred de Haas: ‘Reisverhaal // Ik vertel zoveel verhalen / zing, verzin, vertel verhalen, welk verhaal blijf ik herhalen, / aldoor zingen en verhalen, / rij aan rij? / dat is het reisverhaal / van MIJ!’. (p. 63) In de vijf gedichten in de derde afdeling, zijn ‘Leven en dood’ een onvermijdbare ‘tweelingdracht / van dag en nacht en / tweezaam vormgegeven’, waarna de laatste groep van zeven gedichten verzameld onder de titel ‘bloeiend leven’ harmonie uitdrukt van de mens in de eilandelijke natuur en vooral de mens met zichzelf in zijn bestaan. Zo geeft de hele bundel een compositie waarin de ‘dichter-ik’ een weg zoekt in de ruimte, ten opzichte van het geboorteland en de moedertaal, en de tijd die de mens gegeven is te leven en van dat leven ten volle te genieten.(…)
Lees hierhier de recensie of in Antilliaans Dagblad
Meer over Olga Orman bij Uitgeverij In de Knipscheer

«Mooie, spontane poëzie, en virtuoos vertaald.» – Stefaan van den Bremt

VoorplatDoorwaaiwoning72Over ‘Cas di biento / Doorwaaiwoning’ van Olga Orman, 18 mei 2015:
Fred de Haas studeerde Frans, Spaans en Portugees. Hij was o.a. werkzaam in het onderwijs op de voormalige Nederlandse Antillen en maakte naam als vertaler en essayist. Hij vertaalde werk van auteurs als Jorge Luis Borges en Pablo Neruda, uit het Frans o.a. Maryse Condé en uit het Papiaments tal van Arubaanse en Curaçaose schrijvers, onder wie Elis Juliana, Quito Nicolaas en Olga Orman. Als muzikant (gitarist en zanger) bestudeerde hij de Zuid-Amerikaanse muziek en treedt hij sinds 1982 op met zijn muziekgroep Alma Latina. Fred de Haas is getrouwd met de van Aruba afkomstige harpiste Mayra de Haas.
Stefaan van den Bremt (België), lid van de Koninklijke Academie voor Nederlandse Taal- en Letterkunde, is een erkend dichter van een respectabel aantal bundels (waarvan deels vertalingen verschenen in het Duits, Frans, Engels, Italiaans en Spaans) en vertaler van een 15-tal werken uit het Frans (o.m. Maryse Condé), Spaans (o.a. Octavio Paz, Pablo Neruda en Nicolás Guillen,) en Duits (Bertolt Brecht en Franz Kafka). Zijn werk werd meermalen bekroond, o.a. met de prijs voor het beste literaire debuut en met de Belgische staatsprijs voor literair vertaalwerk. Stefaan van den Bremt is getrouwd met beeldend kunstenares Solange Abiatti.
Meer over Olga Orman bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Fred de Haas bij Uitgeverij In de Knipscheer
Meer over Stefaan van den Bremt bij Uitgeverij In de Knipscheer

«Zeer mooie gedichten van Olga Orman.» – André Oyen

VoorplatDoorwaaiwoning72Over ‘Cas di biento / Doorwaaiwoning’ van Olga Orman op Ansiel en Iedereenleest.be, 5 april 2015:
Na haar studie (in Nederland) was Olga Orman (Aruba) jarenlang als leerkracht werkzaam op Curaçao. Vanaf de jaren 80 van de vorige eeuw begon zij haar gevoelens en gedachten in de vorm van gedichten tot uiting te brengen. De gedichten die in deze tweetalige bloemlezing zijn verzameld onder de titel ‘Cas di biento / Doorwaaiwoning’ zijn voornamelijk geschreven in Nederland en voor een deel in Aruba en Curaçao. Fred de Haas vertaalde de zeer mooie gedichten van Olga Orman en schreef ook een ook een zeer verhelderend voorwoord waarin leven en werk van deze bijzondere auteur in het juiste perspectief wordt geplaatst.
Lees hier de recensie of hier
Meer over Olga Orman bij Uitgeverij In de Knipscheer

«Het ritme van haar gedichten neemt je als lezer mee.» – S.M.J. Angenent

VoorplatDoorwaaiwoning72Over ‘Cas di biento/Doorwaaiwoning’ van Olga Orman voor NBD/Biblion, 4 maart 2015:
Alle gedichten in deze tweetalige bundel ademen een grote liefde uit voor Aruba, waar ze in haar jeugd regelmatig met haar vader de natuur introk, en waar duidelijk haar hart nog ligt. Het ritme van haar gedichten neemt je als lezer mee, zelfs wanneer je het Papiamento niet machtig bent. De Nederlandse vertaling is van Fred de Haas, die achterin ook een aantal verklarende noten biedt. Aanrader.
Lees hier de recensie
Meer over ‘Cas di biento/Doorwaaiwoning’

«Krachtige beelden.» – Fred de Haas

VoorplatDoorwaaiwoning72Over ‘Cas di biento / Doorwaaiwoning’ van Olga Orman in Ñapa Literatuur, zaterdag 17 januari 2015:
Vanaf de jaren 80 van de vorige eeuw begint Olga met tussenpozen haar gevoelens en gedachten in de vorm van gedichten tot uiting te brengen. Naar aanleiding van een cursus over het Papiaments die werd gegeven door de Curaçaose dichter Luis Daal werd ze zich ervan bewust hoezeer de Nederlandse taal de taal van die ‘andere wereld’, het functioneren van anderstaligen c.q. Papiamentstaligen in de maatschappij kon bemoeilijken. (…) Dat de vreemde taal als dwangbuis kan worden ervaren wordt geïllustreerd door het gedicht Resolucion / Besluit, waarin het gebruik van de moedertaal een ware bevrijding betekent voor een geest die zich in zijn uitdrukkingsmogelijkheden altijd beperkt heeft gevoeld door de boeien van een van buitenaf opgedrongen taal:

ik sta met open mond
en dichtgeschroefde keel:
geen zucht, geen kreet
komt er doorheen.
Ik ga zwanger van veel woorden,
maar mijn kind blijft ongeboren…

Af en toe klinken schrille klanken door in haar lyriek wanneer de betrokkenheid bij het wel en wee in de bewogen geschiedenis van haar land voelbaar wordt. In het gedicht Conciente/Bewust neemt ze ons in krachtige beelden mee op een reis die vanaf de slaventijd voert langs het zwarte, vloeibare goud van de olie-industrie en het ongebreidelde toerisme van de 20e en 21e eeuw. Maar ondanks de krachten en stormen van buiten blijft de identiteit van de bewoners van de Caribische eilanden die zo lang met elkaar waren verbonden overeind, een identiteit die zo sterk verschilt van die van de ‘kinderen van het water’, de bewoners van de Lage Landen aan de Noordzee:

Zes rotsen, hef je kop
boven het water,
orkanen gaan en komen,
kinderen van het land, niet van het water,
voor anker in de moederschoot
van de Cariben.

Lees hier of hier het artikel
Meer over ‘Cas di biento / Doorwaaiwoning’